TÜGSAŞ Kütahya & Elazığ Gübre Fabrikaları
1976 · Kütahya & Elazığ
Tarımın yerli kimyevi gübre tedarik üssü
— Yeniden Refah Partisi, Ülke Sorunları ve Çözümlerimiz 2, s.188-190 (üçüncü ağız)
Künye
- KuruluşAzot Sanayi 1954; Kütahya 1961 (Elazığ için kuruluş yılı doğrulanamadı)
- KurucuAzot Sanayi T.A.Ş. (kamu) — Erbakan'dan önce kuruldu; MSP dönemindeki tevsi payı belgelenemedi
- Kuruluş amacıTürk çiftçisinin ihtiyaç duyduğu azotlu, fosfatlı ve kompoze gübreleri ucuza ve kesintisiz imal etmek.
- Ekonomik katkıÖzelleştirme öncesi TÜGSAŞ Türkiye gübre kapasitesinin %35-40'ını, fiziki üretimin %45'ini taşıyordu (Petrol-İş).
- Sonraki âkıbetElazığ Gübre 2000'de Fırat Üniversitesi'ne devredildi; Kütahya Azot 2004'te Yıldızlar Holding'e (İGSAŞ) satıldı; Samsun Toros'a, Gemlik Yılfert'e. TÜGSAŞ bütün olarak dağıldı.
Kendi anlatımından video kesitleri
Millî Hedeflerimiz sunumu — Erbakan'ın kendi anlatımı
- 37:21“Köylümüze bol gübre verebilmek, tarımda verimi arttırmak için gübre fabrikalarına büyük ağırlık verdik.”
Deşifre yalnız anlatı ve alıntı için kullanılmıştır. Kesitlerde geçen rakamlar Erbakan'ın kendi ifadesidir; bu arşiv onları veri olarak doğrulamamıştır — künyedeki sayılar yazılı kaynaklardan gelir.
Çelişen kaynaklar
“1976 kuruluş, Erbakan kurdu”
Bu arşivde yazılıydı; iki fabrika da daha eskidir. Azot Sanayi T.A.Ş. 1954'te kuruldu; Kütahya Azot fabrikası 1961'de üretime geçti (Petrol-İş; azizturkmilleti). Elazığ Normal Süperfosfat fabrikasının kuruluş yılı bu araştırmada doğrulanamadı. MSP döneminin (1974-77) bu tesislerdeki payı — tevsi ünitesi var mıydı — kaynak bulunamadı. Erbakan'ın planında 16 gübre fabrikası vardı (belgesel V; video 37:21).
Bu arşivde yazılıydı; iki fabrika da daha eskidir. Azot Sanayi T.A.Ş. 1954'te kuruldu; Kütahya Azot fabrikası 1961'de üretime geçti (Petrol-İş; azizturkmilleti). Elazığ Normal Süperfosfat fabrikasının kuruluş yılı bu araştırmada doğrulanamadı. MSP döneminin (1974-77) bu tesislerdeki payı — tevsi ünitesi var mıydı — kaynak bulunamadı. Erbakan'ın planında 16 gübre fabrikası vardı (belgesel V; video 37:21).
“Milyonlarca ton yerli gübre, kartel bağımlılığını kırdı”
Kaynağı bulunamadı; kaldırıldı. Doğrulanan: TÜGSAŞ adı 8 Haziran 1984; özelleştirme öncesi Türkiye kapasitesinin %35-40'ı, fiziki üretimin %45'i TÜGSAŞ'ındı (Petrol-İş, Ayfer Eğilmez).
Kaynağı bulunamadı; kaldırıldı. Doğrulanan: TÜGSAŞ adı 8 Haziran 1984; özelleştirme öncesi Türkiye kapasitesinin %35-40'ı, fiziki üretimin %45'i TÜGSAŞ'ındı (Petrol-İş, Ayfer Eğilmez).
Özelleştirme ve akıbet
ÖYK 18 Ağustos 1998 (98/58) kapsam kararı. Elazığ Gübre 2000'de Fırat Üniversitesi'ne devredildi — satılmadı. 2004: Kütahya → Yıldız Entegre / Yıldızlar Holding (İGSAŞ çatısında), bedel iki kaynakta 10,74 milyon $ (Ekim 2004) ve 14 milyon $; Samsun → Toros/Tekfen; Gemlik → Yılfert. Bu arşivde “Toros ve Gübretaş'a katıldı, faal” yazılıydı — Kütahya için yanlış (Yıldızlar), Elazığ için yanlış (üniversite). Düzeltildi.
ÖYK 18 Ağustos 1998 (98/58) kapsam kararı. Elazığ Gübre 2000'de Fırat Üniversitesi'ne devredildi — satılmadı. 2004: Kütahya → Yıldız Entegre / Yıldızlar Holding (İGSAŞ çatısında), bedel iki kaynakta 10,74 milyon $ (Ekim 2004) ve 14 milyon $; Samsun → Toros/Tekfen; Gemlik → Yılfert. Bu arşivde “Toros ve Gübretaş'a katıldı, faal” yazılıydı — Kütahya için yanlış (Yıldızlar), Elazığ için yanlış (üniversite). Düzeltildi.
Özelleştirme kaydı
Türkiye Gübre Sanayi A.Ş. — satılan kuruluşlar listesinde.
Yeniden Refah Partisi, Ülke Sorunları ve Çözümlerimiz 2, s.188-192 — “satılan kuruluşlar” listesi
Yeniden Refah Partisi, Ülke Sorunları ve Çözümlerimiz 2, s.188-192 — “satılan kuruluşlar” listesi
Dönemin basını ve kaynakça
- Petrol-İş, Ayfer Eğilmez — “Gübre Sanayi ve Türkiye'de Durum” (1954, 1984, 1998, 2000, 2004)
- yildiz.com — İGSAŞ Kütahya Tesisi (1961 kuruluş, 2004 devir)
- Evrensel — “Sağlığa zararlı özelleştirme”; BirGün — “Türkiye tarımında özelleştirme-2”
- Sözcü — “Bir milli kuruluş daha özelleştirme kurbanı”