"Fırtınalara Yön Veren Büyük Dava Adamı"

Cumhuriyet henüz üç yaşındaydı. Takvimler 29 Ekim 1926'yı gösteriyordu. Sinop'ta, bir ağır ceza hâkiminin evinde bir çocuk dünyaya geldi; o çocuk, ülkenin doğum gününü ömrü boyunca kendi doğum günü olarak taşıyacaktı. Ailesi ona "dinin yıldızı" anlamına gelen Necmettin adını verdi.°

Babanın görevi şehirden şehre taşındıkça çocukluk da onunla birlikte yer değiştirdi. Kayseri'de başlayan ilkokul Trabzon'da tamamlandı. Son durak İstanbul'du; ve İstanbul, hayatının merkezine dönüşecekti.

İstanbul Erkek Lisesi'nden 1943'te mezun oldu; diplomasında "pekiyi" yazıyordu. O diploma bugün hâlâ bu arşivde duruyor, okul numarası 1574. O yıllarda lise birincileri üniversiteye sınavsız kabul ediliyordu. Bu hakkı kullanmadı. Sınava girdi.°

İstanbul Teknik Üniversitesi'nde makine mühendisliği okudu. Öğrencilerin namaz kılabilmesi için okulda mescit açılmasını isteyen, bu konuda ısrar eden ve sonunda açılmasını sağlayan da oydu.° Mezuniyetin ardından üç yıl asistanlık yaptı. Ders vermek doçent ve profesörlerin yetkisindeydi; ona ise asistanken ders verme izni verildi.° Kural bir kez onun için esnedi. Sonrasında hayat, ona pek az esneklik tanıyacaktı.

1951'de Aachen'e gönderildi. Bir buçuk yıl içinde üç tez yazdı; bunlardan biri doktorasıydı.° Alman üniversitelerinde geçerli "Doktor Mühendis" unvanını aldı.°

Doktora tezinde dizel motorlarda püskürtülen yakıtın nasıl tutuştuğunu matematiksel olarak açıkladı; o güne kadar deneylerle bilinen bir olguyu denklemlerle ifade etti. Tez Alman dergilerinde yayımlandı ve dikkat çekti.

Almanya'nın en büyük motor fabrikası Deutz onu araştırma mühendisi olarak davet etti; burada Leopard tanklarının motorları üzerinde çalıştı.° Alman Ekonomi Bakanlığı, Ruhr havzasını inceleyecek heyette onun da yer almasını istedi; on beş gün boyunca bölgedeki ağır sanayi tesislerini gezdi.°

Savaştan enkaz hâlinde çıkmış bir ülkenin kendini yeniden nasıl ayağa kaldırdığını yerinde gördü. Türkiye'ye dönerken zihninde tek bir soru vardı; o soru bir ömür boyunca peşini bırakmayacaktı:

Biz neden yapamıyoruz?

Yirmi yedi yaşında doçent, otuz dokuz yaşında profesör oldu.

Askerliğini İstihkâm Bakım Bölüğü'nde teğmen olarak yaptı.° Görevlerinden biri, Amerika'dan talep edilecek yardım malzemesinin listesini hazırlamaktı.

Hazırladığı dosya ezberleri bozdu. Önceki yıllarda gizlenme ağı, kürek sapı, kazma istenmişti; o ise parça üretebilecek tezgâhlar talep etti.

Amerikan yardım heyeti şaşırdı. Bir albay, bu listeyi hazırlayan subayı görmek istedi; bu tezgâhlar nasıl istenebilirdi?

Erbakan tartışmaya girmedi. Amerikan Ordusu'nun kuruluş tüzüğünü açtı ve aynı işi yapan Amerikan birliklerinde bu tezgâhların bulunduğunu gösterdi. Albayın söyleyecek sözü kalmadı. Tezgâhlar gönderildi.°

Bu küçük hadise, ileride kuracağı bütün siyasetin özetidir: eksik olan izin değil, isteyen kişidir.

İTÜ Motorlar Laboratuvarı'nda yüzde yüz yerli ilk motoru yaptı. Ardından o motoru laboratuvarın sınırlarından çıkarıp fabrikaya taşımaya girişti.

1956'da iki yüz ortakla Gümüş Motor'u kurdu. "Yapılamaz" denildi, "hayal" denildi. 1960'ta seri üretime geçtiler.

Aynı yıl Ankara'daki Sanayi Kongresi'nde Gümüş Motor'un imalatını anlattı ve otomobilin Türkiye'de üretilebileceğini söyledi. Dönemin yönetimindeki askerler gördüklerinden etkilendi; Devrim otomobilinin yapım süreci başladı.°

Fakat seri üretim başlar başlamaz ithalatçı firmalar fiyat kırdı. Bu olayı ömrü boyunca anlattı; çünkü orada şu sonuca varmıştı: yerli üretimin korunmadığı bir düzende yalnızca mühendislik yeterli değildir.

Motoru yapmak yetmez; düzenin de değişmesi gerekir.

Fabrika el değiştirince ayrıldı, üniversiteye döndü. Gümüş Motor 2011'e kadar üretim yaptı, yirmi yedi ülkeye ihracat gerçekleştirdi ve sonunda kapandı.°

Düzeni değiştirmenin ilk adresi kredilerdi.

Yatırım ve işletme kredilerini Odalar Birliği dağıtıyordu. Bu krediler Anadolu'nun küçük sanayicisine değil, tesislerini çoktan kurmuş İstanbul, İzmir ve Kocaeli sermayesine gidiyordu.° Ona göre sanayileşmenin önündeki asıl engel makine eksikliği değil, paranın hangi yöne aktığıydı.

Şubat 1966'da Odalar Birliği Sanayi Dairesi Başkanlığı'na, ardından genel sekreterliğe getirildi. Anadolu tüccarının ve küçük sanayicinin desteğiyle büyük farkla genel başkan seçildi.

Bu sonuç kabul edilmedi. Demirel hükümeti seçimi iptal ettirdi. O iptali tanımadı. Süreç Ankara Valiliği'nin polis zoruyla görevden almasına kadar uzandı; makam odasını boşaltmayı reddetti, kilitli kapı çilingirle açıldı.°

Odadan çıkarıldı, meseleden çıkarılamadı. Kapıdan ayrılırken söylediği cümle, uzun siyasi yürüyüşünün ilk kaydı oldu: mücadelemize siyasi sahada devam edeceğiz.

Önce Demirel'in partisinden aday adayı oldu; veto edileceğini bilerek. Veto geldi.

1969'da Konya'dan bağımsız aday oldu ve seçilerek Meclis'e girdi. (Aldığı oy sayısı olayın kendi kartında yer alır; bu rakam külliyatta değil dış derlemelerde geçtiği için ayrıca işaretlenmiştir.)

Bir yıl sonra, 1970'te, aralarında Adalet Partisi'nden istifa edenlerin de bulunduğu on yedi arkadaşıyla Millî Nizam Partisi'ni kurdu. Amblemi şehadet parmağıydı. Millî Görüş'ün ilk partisi tek bir cümle üzerine inşa edilmişti: Türkiye kendi gücüyle kalkınabilir.

Parti yalnızca on altı ay yaşayabildi ve kapatıldı. Böylece kırk yıl sürecek döngünün ilk halkası tamamlandı.

1972'de Millî Selâmet Partisi'ni kurdu. 1973 seçiminde %11,80 oy ve 48 milletvekili aldı; Meclis'in kilit partisine dönüştü. Hükümet onsuz kurulamıyordu.

Ecevit'le pazarlık başladı. MSP'nin talepleri açıktı: okullara ahlâk dersi, imam hatiplerin orta kısımlarının yeniden açılması, imam hatip mezunlarına üniversite yolu, Sanayi Bakanlığı, teşvik kanunu ve ağır sanayi hamlesi.°

Böylece Türk siyasetinin en sıra dışı ortaklıklarından biri kuruldu: laik CHP ile İslâmcı MSP aynı hükümette buluştu. Ecevit başbakan, Erbakan başbakan yardımcısıydı. 1974 Kıbrıs Barış Harekâtı bu hükümet döneminde gerçekleştirildi.

Üç yıl içinde iki yüz elliden fazla fabrikanın temeli atıldı.° Hepsi tamamlanmadı; fakat yetmiş kadarı kuruldu.° Konya Tuz, Afyon Şeker, Yozgat Çimento, Malatya İplik, Hakkâri Yüksekova Süt, Trabzon Peynir-Tereyağı, Mardin Çimento, Ağrı Şeker, Bitlis Sigara… TÜMOSAN, TAKSAN, TEMSAN ve TESTAŞ da bu hamlenin parçasıydı.

Bu fabrikalar yalnız sanayi yatırımı değil, aynı zamanda bir coğrafya tercihiydi; temeller Batı'ya değil, Anadolu'nun içlerine ve Doğu'ya atılıyordu.

Buğday üretimi on milyon tondan yirmi milyon tona, et üretimi yüz yirmi beş bin tondan altı yüz yirmi beş bin tona yükseldi.° Üç bin Kur'an kursu açıldı.° İmam hatipler yaygınlaştı.

Ancak zıt görüşlerin koalisyonu uzun ömürlü olmadı. 1977'de MSP sandalyelerinin yarısını kaybetti; bu kez Adalet Partisi'yle koalisyon kuruldu ve Erbakan yeniden başbakan yardımcısı oldu.

6 Eylül 1980. İsrail Kudüs'ü başkent ilan etmişti; MSP Konya'da Kudüs'ü Kurtarma Mitingi düzenledi.

Kalabalığın önemli bir kısmı sarık, cübbe ve şalvarlıydı. "Şeriat hakkımız, söke söke alırız" pankartları açıldı. İstiklâl Marşı okunurken bir kısmı yerde oturdu.° Ülkede büyük bir tartışma başladı.

Yalnızca altı gün sonra tanklar sokaklara çıktı. 12 Eylül darbesi gerçekleşti; MSP diğer partilerle birlikte kapatıldı. Erbakan tutuklandı, hakkında otuz altı yıla kadar hapis istendi, ancak beraat etti.° Ecevit ve Demirel gibi o da on yıl siyasetten men edildi. Yasak daha sonra referandumla kaldırıldı.

Refah Partisi 1983'te kuruldu. Amblemindeki hilâl Türklüğü, başak ise üretimi simgeliyordu.° İlk yıllar beklenen sonucu getirmedi: 1987'de %7,16 oy aldı, sıfır milletvekili çıkardı.

1991'de %16,88 oyla Meclis'e girdi: 62 milletvekili (RP-MÇP-IDP ittifakı; ortaklar ayrılınca RP'ye 40 kaldı).

Ülke ağır bir ekonomik tablo içindeydi. Enflasyon %149'a ulaşmış, beş yüz bin kişi işini kaybetmişti.° Dövize yatırım yapan büyük bankalar kazanıyor, geniş kesimler yoksullaşıyordu. Refah Partisi bu tabloya Adil Düzen adıyla cevap verdi: kimsenin ezilmediği, üretenin hakkını aldığı, sömürü ve hortumculuğun olmadığı bir düzen.

1994 yerel seçimleri dönüm noktası oldu; İstanbul ve Ankara dâhil üç yüz yirmi dokuz belediye kazanıldı.° Bir yıl sonra, 1995'te, %21,38 oyla Türkiye'nin birinci partisi oldu ve 158 milletvekili çıkardı.

Partileri defalarca kapatılmış bir siyasetçi, artık ülkenin en büyük partisinin genel başkanıydı.

28 Haziran 1996'da başbakan oldu.

Odalar Birliği'nden polis zoruyla çıkarılmış, darbeler görmüş, partileri kapatılmış, siyasetten men edilmiş bir isim şimdi devletin en üst yürütme makamındaydı. Elinde yalnızca bir yıl vardı; fakat bunu o gün kimse bilmiyordu.

IMF politikalarına mesafeli durdu; çözümün üretim ve büyümede olduğunu savundu. Yüksek faizi düşürmek amacıyla havuz sistemini kurdu: kamu kurumlarının kaynakları devlet bankalarında toplanacak, kredi ihtiyacı da buradan karşılanacaktı; özel bankalardan kredi alınması yasaklandı.° Bir yılda faiz olarak ödenmeyen on milyar dolar tasarruf edildiği söylenir.° Memura beklenen %30 yerine %50 zam verildi.°

15 Haziran 1997'de D-8 kuruldu: Bangladeş, Endonezya, İran, Malezya, Mısır, Nijerya, Pakistan ve Türkiye. Bu girişim, Müslüman ülkeler arasında ekonomik ve siyasi iş birliği arayışının sembolüydü. Logodaki altı yıldız altı ilkeyi temsil ediyordu: savaş değil barış, çatışma değil diyalog, çifte standart değil adalet, üstünlük değil eşitlik, sömürü değil iş birliği, baskı değil insan hakları.

D-8'in kuruluşundan üç gün sonra istifa edecekti. Fakat o üç güne giden yol, aylar önce başlamıştı.

Başbakanlığı boyunca siyasal atmosfer giderek sertleşti.

Ümraniye müftülüğünden Refah milletvekilliğine gelen Hasan Mezarcı'nın sözleri büyük tepki topladı; dokunulmazlığı kaldırıldı, partisinden ihraç edildi ve hapse girdi.° Aczmendi lideri Müslüm Gündüz önderliğindeki gruplar sokaklarda görünmeye başladı.° Her görüntü, "laiklik elden gidiyor" tartışmasını daha da büyüttü.

11 Ocak 1997'de başbakanlık konutunda bir iftar verildi. Elli bir tarikat ve cemaat lideri davetliydi; sarık ve cübbeleriyle konuta girdiler.°

Yirmi gün sonra Sincan'da Refahlı belediye başkanı Bekir Yıldız'ın düzenlediği Kudüs Gecesi yapıldı. İran büyükelçisi davetliler arasındaydı; salonda Hamas ve Hizbullah liderlerinin portreleri asılmıştı.°

Ardından Sincan sokaklarından tanklar geçti. Belediye başkanı görevden alındı, parti merkezi etkinlikten haberdar olmadığını açıkladı. Ancak artık siyasi iklim değişmişti; Refah Partisi "irticanın kaynağı" olarak anılmaya başlanmıştı.

Çankaya Köşkü. Millî Güvenlik Kurulu toplanıyor. Gündem tek kelimeydi: irtica.

Askerî kanat, önceden hazırlanmış on sekiz maddelik bir listeyi masaya koydu ve tamamının uygulanmasını istedi.° Maddeler arasında laikliğin titizlikle korunması, tarikat bağlantılı yurt ve vakıfların Millî Eğitim'e devri, Kur'an kurslarının bakanlık denetimine alınması, tarikat faaliyetlerinin sona erdirilmesi ve sekiz yıllık kesintisiz eğitim vardı; bu son madde imam hatiplerin orta kısımlarını kapatacaktı.°

Masadaki talepler, onun siyasetinin temel yönelimleriyle doğrudan çatışıyordu. Kendi tabanının okullarını kapatacak kararlara imza atması isteniyordu.

Toplantı dokuz saat sürdü. Maddelerin anayasaya aykırı olduğunu söyledi; ikna edemedi. O gün imza atmadı, "üzerinde çalışalım" diyerek ayrıldı. Askerî kanat bildiriyi yine de basına dağıttı.° Diğer parti liderlerinden destek aradı; bulamadı. Sendikalar kararları desteklediklerini açıkladı.

5 Mart'ta imzayı attı.

Taraftarları "direndi" dedi. Muhalifleri "teslim oldu" dedi.

Bu arşiv ikisine de hükmetmez, ikisini de kaydeder.

Tarihin hafızasında ise bu sürecin adı kaldı: postmodern darbe.

18 Haziran 1997'de istifa etti; koalisyon protokolüne göre başbakanlığın Tansu Çiller'e geçmesi gerekiyordu. Ancak Cumhurbaşkanı Demirel hükümeti kurma görevini Mesut Yılmaz'a verdi. Protokol kâğıt üzerinde kaldı.

1998'de Refah Partisi, laikliğe aykırı eylemlerin odağı olduğu gerekçesiyle kapatıldı; Erbakan'a beş yıl siyaset yasağı getirildi.

Fazilet Partisi onun işaretiyle kuruldu, genel başkanlığa Recai Kutan getirildi. Fakat bu kez çatlak dışarıdan değil içeriden oluştu: parti Yenilikçiler ve Gelenekçiler olarak ikiye ayrıldı. Yenilikçiler kendi adaylarını çıkardı; Abdullah Gül. Hareketin önde gelen isimleri arasında Bülent Arınç, Abdullah Gül ve Recep Tayyip Erdoğan vardı. Kutan seçildi, fakat fark son derece azdı.

Fazilet Partisi 1999'da %15,41 oy alarak 111 milletvekili çıkardı; 2001'de Refah'ın devamı sayılarak o da kapatıldı. O günlerden geriye şu cümlesi kaldı: bizi toprağa gömüp üzerimize beton dökmeye çalışanlar bilsin ki, magmaya da koysalar lav gibi fışkırırız.

Millî Görüş çizgisi Saadet Partisi'ni kurdu. Yenilikçiler bu kez katılmadı; yollar ayrıldı. 28 Şubat süreci yeni bir siyasi hareketin doğuşuna zemin hazırlamıştı: AK Parti. Bir yıl sonra iktidara geldi ve en sert eleştirilerinden bazılarını yine Erbakan'dan duydu.

Saadet Partisi 2002'de %2,49, 2007'de %2,34 oy aldı; her iki seçimde de baraj altında kaldı.

Refah Partisi kapatılınca hazine yardımının iadesi gerekiyordu. Müfettişler, iade edilmesi gereken bir trilyon liranın sahte belgelerle harcanmış gösterildiğini tespit etti.

Sürecin özü şuydu: partiler kapatıldıkça mallarına el konuluyor, bu nedenle bazı gayrimenkuller partinin değil şahısların üzerine kaydediliyordu; parti kapansa da mal varlığı korunabilsin diye.° Kapatılmaya karşı geliştirilen bu yöntem, sonunda mahkûmiyetin gerekçesine dönüştü.

Erbakan özel evrakta sahtecilikten iki yıl dört ay hapis cezasına çarptırıldı. Sağlık raporlarıyla infaz dört kez ertelendi.° Saadet Partisi genel başkanlığından ve parti üyeliğinden ayrıldı. Son erteleme 2006'da sona erdi; yaşı ve sağlık durumu nedeniyle ceza ev hapsine çevrildi. Ev hapsindeyken Adli Tıp raporu doğrultusunda Cumhurbaşkanı Abdullah Gül tarafından affedildi.

2010'da aday olmayacağını açıkladı. Buna rağmen aday gösterildi ve seksen dört yaşında yeniden Saadet Partisi genel başkanı seçildi. Sağlığı zorlanıyordu; fakat memleket meseleleriyle ilgisini kesmedi.

27 Şubat 2011'de kalp ve çoklu organ yetmezliği nedeniyle vefat etti.

° işaretli bilgiler bir belgesel anlatımından alınmıştır; arşivde kaynağıyla henüz doğrulanmamıştır, teyit çalışması sürüyor.