TUSAŞ (Türk Uçak Sanayii A.Ş.)
1973/1975 · Ankara (Kahramankazan / Mürted)
Milli havacılık ve uzay sanayii üssü
Erbakan'ın ağzından
“Montaj değil, her yönüyle millî ve yerli üretim” denilerek yola çıkılmış ve ülke çapında 200 büyük fabrikanın plan ve projeleri hazırlanmış, dev tesisler olarak üretime sokulmuştur. Şeker fabrikaları, çimento fabrikaları, azot sanayisi, Seka, demir ve çelik işletmeleri, Makine ve Kimya Endüstrisi (MKE), uçak sanayisi, TÜMOSAN, TAKSAN, TEMSAN, TESTAŞ hep Millî Görüş ruhu ve azmiyle harekete geçirilmiştir.
— Necmettin Erbakan, Davam, s.121 ve s.181 (“uçak sanayisi”) · Türkiye'nin Temel Meseleleri, s.68 (1991: “Türkiye'de Amerika ile beraber hiçbir zaman uçak sanayi kurulmaz”) (birincil kaynak)
Künye
- Kuruluş28 Haziran 1973 (Erbakan hükümette değilken); fiilen faaliyet 1976 başı
- KurucuSanayi ve Teknoloji Bakanlığı; %55 Hazine, %45 Hava Kuvvetlerini Güçlendirme Vakfı — Kıbrıs ambargosu kuruluşu hızlandırdı
- Kuruluş amacıTürkiye'nin kendi savaş uçaklarını, helikopterlerini ve havacılık sistemlerini milli imkanlarla tasarlamak ve üretmek.
- Ekonomik katkıBugünkü KAAN, HÜRJET, ANKA ve ATAK programlarının kurumsal kökü; 1984'te TAI ortaklığıyla F-16 üretimi.
- Sonraki âkıbet15 Mayıs 1984 TAI (Türk-ABD); 28 Nisan 2005'te yabancı hisseler alınıp TUSAŞ çatısında birleşti. 15.200 çalışan (Eylül 2023). Faal.
Kendi anlatımından video kesitleri
Pakistan Ziyareti ve Ağır Sanayi Hamlesi Görüntüleri (1978)
- 0:18“Bu plan devresinde ağır makine fabrikalarını tamamlıyoruz, motor fabrikalarını tamamlıyoruz, uçak fabrikamızı kuruyoruz.”
Deşifre yalnız anlatı ve alıntı için kullanılmıştır. Kesitlerde geçen rakamlar Erbakan'ın kendi ifadesidir; bu arşiv onları veri olarak doğrulamamıştır — künyedeki sayılar yazılı kaynaklardan gelir.
Çelişen kaynaklar
Kuruluş tarihi ve hükümet
Bu arşivde “kurucu: Erbakan (Kıbrıs ambargosu sonrası)” yazılıydı. TUSAŞ 28 Haziran 1973'te Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı bünyesinde kuruldu (Vikipedi, TUSAŞ kurumsal) — o tarihte Erbakan hükümette değildi; MSP koalisyona Ocak 1974'te girdi. Kıbrıs Harekâtı Temmuz 1974, ambargo 1975: kuruluşun SEBEBİ olamaz, HIZLANDIRICISI oldu. Şirket 1976 başında fiilen faaliyete geçti (%55 Hazine, %45 Hava Kuvvetlerini Güçlendirme Vakfı) — bu kısım MSP dönemidir.
Bu arşivde “kurucu: Erbakan (Kıbrıs ambargosu sonrası)” yazılıydı. TUSAŞ 28 Haziran 1973'te Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı bünyesinde kuruldu (Vikipedi, TUSAŞ kurumsal) — o tarihte Erbakan hükümette değildi; MSP koalisyona Ocak 1974'te girdi. Kıbrıs Harekâtı Temmuz 1974, ambargo 1975: kuruluşun SEBEBİ olamaz, HIZLANDIRICISI oldu. Şirket 1976 başında fiilen faaliyete geçti (%55 Hazine, %45 Hava Kuvvetlerini Güçlendirme Vakfı) — bu kısım MSP dönemidir.
“1975 Mürted temel atma”
Kaynağı bulunamadı. Kefoğlu (TESTAŞ) TUSAŞ'ın 1976-77'de Ankara'da aynı binada büro düzeyinde olduğunu anlatır. Belgesel XIII. bölüm: “öngörülen kademeli yerli uçak üretimi o dönem gerçekleşmedi.” Erbakan'ın kendi hükmü (1991): “uçak sanayi tamamen uydurmadır” — TAI-ABD ortaklığını kastederek.
Kaynağı bulunamadı. Kefoğlu (TESTAŞ) TUSAŞ'ın 1976-77'de Ankara'da aynı binada büro düzeyinde olduğunu anlatır. Belgesel XIII. bölüm: “öngörülen kademeli yerli uçak üretimi o dönem gerçekleşmedi.” Erbakan'ın kendi hükmü (1991): “uçak sanayi tamamen uydurmadır” — TAI-ABD ortaklığını kastederek.
Sonrası
15 Mayıs 1984 TAI (Türk-ABD ortak, F-16 üretimi, 25 yıl); 28 Nisan 2005'te yabancı hisseler alınıp TUSAŞ ile birleşti. Bugün TSKGV %54,49, SSB %45,45. Bu arşivde “~18.000 çalışan” yazılıydı; Vikipedi 15.200 (Eylül 2023). Düzeltildi.
15 Mayıs 1984 TAI (Türk-ABD ortak, F-16 üretimi, 25 yıl); 28 Nisan 2005'te yabancı hisseler alınıp TUSAŞ ile birleşti. Bugün TSKGV %54,49, SSB %45,45. Bu arşivde “~18.000 çalışan” yazılıydı; Vikipedi 15.200 (Eylül 2023). Düzeltildi.
Dönemin basını ve kaynakça
- tusas.com — Hakkımızda (28 Haziran 1973; 1984; 2005)
- Vikipedi — TUSAŞ (hissedar yapısı, personel)
- STRASAM — “28 Haziran 1973'te kurulan TUSAŞ 51 yaşında”
- Subcon Turkey / Kefoğlu röportajı — 1976'da TUSAŞ ve TESTAŞ aynı binada