TOBB Genel Sekreterliği

1967

Erbakan, 1966'da Odalar ve Borsalar Birliği Sanayi Dairesi Başkanlığı'na, ardından 1967'de Genel Sekreterliği'ne getirildi. Görevde döviz ve kredi tahsisatlarını İstanbul merkezli büyük ithalatçı tekelinden Anadolu'daki esnaf ve KOBİ'lere yönlendirdi. Bu icraat, büyük sermaye ve dönemin siyasi yönetimiyle açık bir çatışmaya dönüştü ve onu Anadolu sermayesinin sözcüsü haline getirdi.

Arka plan

Gümüş Motor tecrübesi, Erbakan'a yerli sanayinin asıl engelinin teknik değil, ithalat rantı ve kota düzeni olduğunu göstermişti. 1960-1965 arasında Batı'da gördüğü sanayi örgütlenmesi modelini Türkiye'ye taşıma fikriyle, yerli üretimin ithalatla kösteklenmesini önleyecek tek merci olarak Odalar Birliği görülüyordu. O yıllarda yatırım ve döviz kotasının neredeyse tamamı İstanbul'daki büyük ithalatçılara akıyor, Anadolu girişimcisi döviz ve kredi bulamadığı için yatırım yapamıyordu. Bu adaletsiz dağılımı düzeltme isteği, Erbakan'ı Sanayi Dairesi ve ardından Genel Sekreterlik üzerinden Birlik içinde mücadeleye itti.

Olayın seyri

Erbakan'ın ağzından

Bu amaçla 1966 yılında önce Odalar Birliği Sanayi Dairesi Başkanı, ardından Genel Sekreteri olduk.

— Davam

Döviz ve kredi tahsisatlarını Anadolu'ya yöneltince, o güne kadar kredileri istediği gibi kullanan kesimler bundan rahatsız oldu.

— Davam

Halbuki bu döviz ve kredilerin hakkaniyet ölçüsünde Anadolu'ya gönderilmesi gerekiyordu.

— Davam

O zamana kadar Odalar Birliğinin uhdesinde bulunan kredi kotaları yetkisi, siyasi bir kararla, aniden, Odalar Birliğinden alınarak Sanayi Bakanlığına verildi.

— Davam

Madem siyasi bir kararla bu yetki bizden alınıyor, biz de o zaman siyasete girer mücadelemizi orada veririz.

— Davam

6700 liraya sattıkları motorların fiyatını biz imalata geçince 6200’e, sonra 5200 TL’ye, sonra 4700’e ve nihayet 2700 liraya indirdiler.

— Türkiye'nin Temel Meseleleri

Bunu Odalar Birliği yapmalıydı, ithal kotalarını düzenleyen Odalar Birliği Sanayi Dairesine bu sebeple başkan olduk.

— Türkiye'nin Temel Meseleleri

Sadece bizim motorlar değil, bütün başarılı yerli imalâtımız, ithalat ile kösteklenmesin diye uğraştık.

— Türkiye'nin Temel Meseleleri

Bunun üzerine TOBB'ne genel sekreter olduk.

— Türkiye'nin Temel Meseleleri

Genel sekreteri oldu daha etkili olmak için

— No 358 Prof Dr Necmettin ERBAKAN, Cumhuriyetin 75 Yıl Dönümünde Esnaflarla Kucaklaşma

Organize Sanayi bölgeleri için hemen daha işe başlar başlamaz kollarımızı sıvadık

— No 358 Prof Dr Necmettin ERBAKAN, Cumhuriyetin 75 Yıl Dönümünde Esnaflarla Kucaklaşma

Sonuç

Genel Sekreterlik, Erbakan'ın 'Anadolu sermayesi vs. İstanbul sermayesi' ayrımını ilk kez bir kurum içinde icraata dönüştürdüğü eşik oldu. Tahsisatı Anadolu'ya kaydırması ona geniş bir esnaf-KOBİ tabanı kazandırdı ve TOBB Başkanlığı seçimini getirdi; buna karşılık yerleşik sermaye ve iktidarın tepkisi, yetkinin Birlikten alınmasıyla sonuçlandı. Bu kırılma, mücadelenin Odalar Birliği koridorlarında sürdürülemeyeceğini gösterdi ve Erbakan'ı doğrudan siyasete itti: 1969'da Konya bağımsız milletvekilliği ve ardından Millî Nizam Partisi kuruluşu bu hattın devamıdır. Aynı yıllarda hızlandırılan Bursa OSB örneği, sonraki ağır sanayi hamlesinin 'sanayi bölgeleri' fikrinin de bu dönemde filizlendiğini gösterir.

İhtilaflı noktalar

İddia: TOBB Genel Sekreterliği'ne atanma tarihi kesin olarak 1967'dir; Şubat 1966 tarihi yanlıştır.
Durum: belirsiz
Erbakan kendi kitaplarında iki görevi de '1966 yılında' diye anar (Davam s.16). Sitede Şubat 1966 ibaresi, TOBB kayıtlarına dayanıyor görünmekle birlikte paket içeriğinde bu tarihin birincil dayanağı yer almadı. Karamollaoğlu anlatısı ise 1967'de Birlik'te birlikte çalıştıklarını söyler. Ay ve gün için tek bir birincil tarih belgesi pakette yok.
İddia: Kota yetkisini alan makam Sanayi Bakanlığı değil, başka bir bakanlıktır.
Durum: belirsiz
Davam s.17 'Sanayi Bakanlığına verildi' der; Türkiye'nin Temel Meseleleri s.16'da ise 'iktidardaki Demirci' (muhtemelen Demirel) ifadesi geçer. Paket dışındaki ikincil kaynaklarda bakanlık adı farklı anılabilir; pakette bakanlık ismini teyit eden resmî karar metni yok.
İddia: Erbakan TOBB'a dışarıdan atanmış bir bürokrat olarak geldi.
Durum: yanlis
Erbakan'ın kendi anlatısına göre Gümüş Motor'daki damping ve yerli sanayiyi koruma ihtiyacı için Birlik'e girdi; Sanayi Dairesi Başkanlığı'na sanayici temsilcisi olarak getirildi, ardından Genel Sekreter ve Başkan seçildi. Atama değil, sanayi kesimi içinden yükseliş söz konusu.

Kaynaklar