TÜMOSAN (Türk Motor Sanayi A.Ş.)
1976 · Konya
Türkiye'nin dizel motor ve traktör üretim kalesi
Erbakan'ın ağzından
“Montaj değil, her yönüyle millî ve yerli üretim” denilerek yola çıkılmış ve ülke çapında 200 büyük fabrikanın plan ve projeleri hazırlanmış, dev tesisler olarak üretime sokulmuştur. Şeker fabrikaları, çimento fabrikaları, azot sanayisi, Seka, demir ve çelik işletmeleri, Makine ve Kimya Endüstrisi (MKE), uçak sanayisi, TÜMOSAN, TAKSAN, TEMSAN, TESTAŞ hep Millî Görüş ruhu ve azmiyle harekete geçirilmiştir.
— Necmettin Erbakan, Davam, s.181 ve s.275-277 (TÜMOSAN Aksaray temel atma fotoğrafları) · Türkiye'nin Temel Meseleleri, s.44 (1985 Konya ziyareti) (birincil kaynak)
Künye
- Kuruluş13 Kasım 1975 (Bakanlar Kurulu kararı 7/10905); şirket 26 Haziran 1976
- KurucuKamu girişimi — DESİYAB %41, MKEK %29; Ağır Sanayi Hamlesi'nin motor ayağı (Erbakan, Davam s.181)
- Kuruluş amacıTürkiye'nin traktör, ağır kamyon, otobüs ve endüstriyel dizel motor ihtiyacını %100 yerli lisans ve imkanlarla üretmek.
- Ekonomik katkıKonya'da Fiat lisansıyla dizel motor ve traktör üretti; planlanan kapasite yılda 75.000 motor / 45.000 traktör (Vikipedi — gerçekleşen için kaynak yok). 2014'te Altay tankı motor tedarikçisi seçildi.
- Sonraki âkıbet1 Temmuz 2004'te varlık satışıyla Albayrak Grubu'na (Alçelik) devredildi; bedel için resmî rakam bulunamadı. 2012'de halka arz edildi (BİST: TMSN); Konya'da faal.
Kendi anlatımından video kesitleri
Millî Hedeflerimiz sunumu — Erbakan'ın kendi anlatımı
- 39:35“Tümosan 13 motor sanayini kuran bir motor kuruluşudur.”
- 44:41“Tümosan Konya'da traktör motoru imal edecektir… Konya'da, Mardin'de ve Burdur'da traktör imal edecektir.”
- 44:03“Neden 20 sene önce gelenler bu traktör fabrikasını kurmadılar?”
Deşifre yalnız anlatı ve alıntı için kullanılmıştır. Kesitlerde geçen rakamlar Erbakan'ın kendi ifadesidir; bu arşiv onları veri olarak doğrulamamıştır — künyedeki sayılar yazılı kaynaklardan gelir.
Çelişen kaynaklar
Kuruluş tarihi
Bu arşivde daha önce “23 Haziran 1976” yazılıydı. Vikipedi ve şirket faaliyet raporu: 13 Kasım 1975 tarih, 7/10905 sayılı Bakanlar Kurulu kararı; şirket 26 Haziran 1976'da 100 milyon TL sermayeyle Ankara merkezli kuruldu. Ortaklar: DESİYAB %41, MKEK %29. Düzeltildi.
Bu arşivde daha önce “23 Haziran 1976” yazılıydı. Vikipedi ve şirket faaliyet raporu: 13 Kasım 1975 tarih, 7/10905 sayılı Bakanlar Kurulu kararı; şirket 26 Haziran 1976'da 100 milyon TL sermayeyle Ankara merkezli kuruldu. Ortaklar: DESİYAB %41, MKEK %29. Düzeltildi.
Üretim kapasitesi
“Yılda 75.000 motor / 45.000 traktör” rakamı Vikipedi'de PLANLANAN kapasite olarak geçer; gerçekleşen üretim için kaynak bulunamadı. Fiat lisansıyla üretime geçildi, lisans Ağustos 1988'de bitti (Vikipedi). Erbakan'ın “bütün parçaları yerli” ilkesiyle Fiat lisansı yan yana duruyor; ikisi de yazıldı.
“Yılda 75.000 motor / 45.000 traktör” rakamı Vikipedi'de PLANLANAN kapasite olarak geçer; gerçekleşen üretim için kaynak bulunamadı. Fiat lisansıyla üretime geçildi, lisans Ağustos 1988'de bitti (Vikipedi). Erbakan'ın “bütün parçaları yerli” ilkesiyle Fiat lisansı yan yana duruyor; ikisi de yazıldı.
Özelleştirme bedeli
1 Temmuz 2004'te varlık satışıyla Alçelik Çelik Yapı İnşaat A.Ş.'ye devredildi (ÖİB kaydı; Albayrak Grubu şirketi). Bedel için resmî rakam bulunamadı. CHP Muş Milletvekili Şerif Ertuğrul (Evrensel, 9 Temmuz 2005): “200 milyon dolarlık fabrika 30 milyon dolara satıldı” — bir soru önergesindeki iddia, doğrulanmadı.
1 Temmuz 2004'te varlık satışıyla Alçelik Çelik Yapı İnşaat A.Ş.'ye devredildi (ÖİB kaydı; Albayrak Grubu şirketi). Bedel için resmî rakam bulunamadı. CHP Muş Milletvekili Şerif Ertuğrul (Evrensel, 9 Temmuz 2005): “200 milyon dolarlık fabrika 30 milyon dolara satıldı” — bir soru önergesindeki iddia, doğrulanmadı.
Bugünkü durum
2012'de halka arz edildi (BİST: TMSN). 2014'te Altay tankı motor tedarikçisi seçildi (Vikipedi). Çalışan: 597 (30 Haziran 2025 KAP faaliyet raporu).
2012'de halka arz edildi (BİST: TMSN). 2014'te Altay tankı motor tedarikçisi seçildi (Vikipedi). Çalışan: 597 (30 Haziran 2025 KAP faaliyet raporu).
Özelleştirme kaydı
TÜMOSAN — satılan kuruluşlar listesinde.
Yeniden Refah Partisi, Ülke Sorunları ve Çözümlerimiz 2, s.188-192 — “satılan kuruluşlar” listesi
Yeniden Refah Partisi, Ülke Sorunları ve Çözümlerimiz 2, s.188-192 — “satılan kuruluşlar” listesi
Dönemin basını ve kaynakça
- Vikipedi — TÜMOSAN (kuruluş kararı, sermaye, kapasite planı, Fiat lisansı, ortaklık yapısı)
- Evrensel, 9 Temmuz 2005 — “Tümosan Albayraklar'a mı satıldı?” (Şerif Ertuğrul soru önergesi)
- Cumhuriyet, 2022 — Albayrak Grubu ihale dökümü (TÜMOSAN 2004 özelleştirme notu)
- Subcon Turkey / İlhami Pektaş — TAKSAN yazısında TÜMOSAN ve Aksaray aktarma organları fabrikası (bugün Mercedes kamyon fabrikası)