Yerli Otomobil Fikrini Ortaya Attı

1960

Gümüş Motor'un Mart 1960'ta seri üretime geçmesinden hemen sonra Erbakan, Ankara'da düzenlenen Otomobil Kongresi'nde kürsüye çıkarak ürettiği yerli motoru gösterdi ve sıradaki hedefin Türkiye'de otomobil yapmak olduğunu savundu. "Biz şeftaliden başka bir şey üretemeyiz" diyen montajcı yaklaşıma karşı "İşte motor üretildi" cevabıyla itirazları susturan bu çıkış, 27 Mayıs sonrası Millî Birlik Komitesi nezdinde karşılık buldu ve Türkiye'de yerli otomobil tartışmasının fikrî zeminini oluşturdu.

Arka plan

Erbakan, Almanya'da çalışırken Türkiye Zirai Donatım Kurumu'nun Alman fabrikalarına verdiği motor siparişlerini görüp sarsılmış, "Bunları milletimiz kendi imkânlarıyla yapabilir" kanaatiyle Millî Motor Sanayii kurmaya karar vermişti. 1956'da memleketini seven 200 ortakla temeli atılan Gümüş Motor, iki büyük devalüasyonla (1 dolar 2,80 liradan 9,20 liraya) maliyeti 6 milyon liradan 25 milyon liraya çıkmasına rağmen imeceyle kuruldu. İlk prototip Avrupa standartlarında yakıt tüketimi (5,6 litreye karşı 5,7 litre, sonra 5,5 litreye indirilmesine rağmen) bahanesiyle onaylanmadı; Erbakan'a göre asıl mesele "Türkiye'nin şeftali yerine motor üretmek istemesiydi". Mart 1960'ta seri üretim başladığında ithalatçı firmalar fiyatları 10 bin liradan 5 bin liraya, ardından 2 bin liraya kadar düşürerek damping uyguladı. Bu ortamda Gümüş Motor'un başarısını ispat edip bir sonraki adım olarak otomobil tezini savunmak gerekiyordu.

Olayın seyri

• Mart 1960Gümüş Motor, yöneticilerin, ortakların ve çalışanların gayretleriyle bütün engelleri aşarak seri üretime başladı.
• 1960 başlarıBaşbakan Adnan Menderes Gümüş Motor'u ziyaret etti; fabrikayı gezip heyecanını dile getirdi ve sürüncemede kalan 1 milyon 300 bin dolarlık döviz tahsisini aynı gün çözdü.
• 1960Ankara'da düzenlenen Otomobil Kongresi'nde "Biz, şeftaliden başka bir şey üretemeyiz!" diyenlere karşı Erbakan kürsüye çıkıp "İşte motor üretildi." diyerek ürettiği motoru gösterdi; salondaki itirazlar kesildi.
• 27 Mayıs 1960 sonrasıMehdi Sungur Paşa, Millî Birlik Komitesi üyelerini Gümüş Motor'a getirdi. Fabrikayı gören komite üyeleri "Biz ihtilali bu kabil fabrikalar kurulsun diye yaptık. Burası bizim millî iftiharımızdır" diyerek para ve döviz dâhil her türlü desteği teklif etti; Erbakan bunun yerine generallere konferans vermeyi talep etti.
• 1960 ortasıMillî Savunma Bakanlığı'nın altındaki salonda yaklaşık 200 generalin katıldığı, film ve sinevizyon eşliğinde iki saat süren konferans yapıldı. Işıklar açıldığında generallerin gözleri yaşlıydı; Erbakan ordunun özünde yüksek millî hissiyat taşıdığını gördüğünü anlatır.
• 1960Aynı dönemde Millî Birlik Komitesine "Türkiye kendi otomobilini üretebilir" başlıklı ikinci bir konferans verdi; Brezilya'nın yılda 100 binin üzerinde otomobil ürettiğini, Volkswagenlerin Brezilya'da yapılmaya başlandığını örnek verip Türkiye'nin insan kalitesiyle bunu başarabileceğini anlattı.

Erbakan'ın ağzından

Mesele aslında standart meselesi değildi. Mesele, Türkiye'nin şeftali yerine, motor üretmek istemesiydi.

— Davam

Çünkü aynı yıllarda düzenlenen Otomobil Kongresi'nde, "Biz, şeftaliden başka bir şey üretemeyiz!" diyenler vardı. Ama biz o kongrede kürsüye çıkıp, "İşte motor üretildi." diye gösterince, hepsinin sesi kesildi.

— Davam

Gümüş Motor, yöneticilerin, ortakların ve çalışanların gayretleriyle bütün engelleri aşarak, Mart 1960'ta seri üretim yapmaya başladı.

— Davam

Daha sonra biz Milli Birlik Komitesine, Türkiye'nin kendi otomobilini üretebileceği konusunda da bir konferans verdik.

— Davam

Bugün Brezilya otomobil üretiyor.

— Davam

Sonuç

Otomobil Kongresi'ndeki gösteri ve MBK'ye verilen konferanslar, "Türkiye otomobil yapamaz" ezberini kırmayı amaçlıyordu ve askerî yönetim nezdinde heyecan uyandırdı. Erbakan'ın "sıradaki hedef otomobilin Türkiye'de yapılmasıdır" tezi, 1961'de Cumhurbaşkanı Cemal Gürsel'in talimatıyla Eskişehir Demiryolu Fabrikası'nda 129 günde üretilen Devrim Otomobili'ne giden sürecin fikrî zeminini oluşturdu. Erbakan Devrim'in imalat ekibinde yer almadı; rolü fikrin öncülüğüyle sınırlı kaldı. Gümüş Motor'un damping ve koruma eksikliğiyle yaşadığı sıkıntılar ise Erbakan'ı yerli sanayiyi koruyacak "bülten metodu"nu savunmaya ve mücadeleyi Odalar Birliği'ne, oradan siyasete taşımaya yöneltti.

İhtilaflı noktalar

Kaynaklar

• Necmettin Erbakan — Davam (birincil)
• Necmettin Erbakan — Türkiye'nin Temel Meseleleri (birincil)
• kronoloji_paketler/olay_13.md — külliyattan toplanmış 34 parça (doğruluk notu ve paket özeti) (ikincil)