TOBB Genel Başkanı Seçildi

25 Mayıs 1969

Necmettin Erbakan, Anadolu esnaf ve sanayicisinin desteğiyle 25 Mayıs 1969'da Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB) genel kurulunda genel başkanlığa seçildi. 1966'dan beri Odalar Birliği'nde sanayi dairesi başkanlığı ve genel sekreterlik üzerinden yürüttüğü kredi ve ithal kotası mücadelesinin zirvesi olan bu seçim, Anadolu sermayesinin merkeze karşı ilk büyük örgütlü çıkışı olarak görüldü. Başkanlık kısa sürdü; yetkinin siyasi kararla alınması üzerine Erbakan mücadeleyi siyasete taşıdı.

Arka plan

1956'da Gümüş Motor'u kuran Erbakan, yerli motorun ithalata karşı korunması gerektiğini savunuyordu. 6700 liradan 2700 liraya kadar inen damping, yerli imalatın ithalatla kösteklenmesi örneği olarak anlatılır. Aynı yıllarda döviz ve yatırım kredilerinin dağılımı ağır biçimde dengesizdi: külliyattaki anlatıma göre 20 milyon dolarlık yatırım kotasının 19 milyonu İstanbul'daki büyük ithalatçılara giderken Anadolu'ya yalnızca 1 milyon kalıyor, Anadolu müteşebbisi ciddi döviz sıkıntısı yaşıyordu. İthal kotalarını düzenleyen kurum Odalar Birliği olduğu için Erbakan, 1966'da önce Sanayi Dairesi Başkanı ardından Genel Sekreter olarak bu düzeni değiştirmeye çalıştı. Döviz ve kredi tahsislerini Anadolu'ya yöneltince o güne kadar kredileri istediği gibi kullanan kesimler rahatsız oldu; buna karşılık Anadolu girişimcisi onun yanında yer aldı. Odalar Birliği yönetiminin baştan sona Adalet Partisi zihniyetinde olması da mücadeleyi siyasî bir hatta taşıdı.

Olayın seyri

• 1966Erbakan, ithal kotalarını düzenleyen Odalar Birliği Sanayi Dairesine başkan oldu; kısa süre sonra daha etkin olmak için Odalar Birliği Genel Sekreterliğine geçti. Amaç yerli imalatı ithalata karşı korumak ve kredileri Anadolu girişimcisine aktarmaktı.
• 1966-1969 başıGenel sekreterlik döneminde döviz ve kredi tahsisatlarını Anadolu'ya yöneltti. O güne kadar kredileri istediği gibi kullanan kesimler rahatsız oldu; Anadolu girişimcisi ise bu mücadelede onun yanında yer aldı.
• 1969 başıYönetimle çatışma derinleşti. Aldığı kararlar önce Genel Sekreterlikçe, ardından idare heyeti tarafından değiştirildi. TOBB başkanlığına hazırlanırken yönetim kadrosunu millî sanayiyi koruyacak isimlerden oluşturma arayışı başladı.
• 25 Mayıs 1969TOBB genel kurulunda yapılan seçimde Erbakan, Anadolu'yu dolaşarak topladığı esnaf ve sanayici desteğiyle genel başkanlığa seçildi. Külliyatta seçim "Yapılan seçimde, TOBB Başkanı olduk" diye özetlenir; gün-ay (25 Mayıs) TOBB başkanlar listesi ve sitedeki kronoloji künyesi olarak korunur, külliyatta gün-ay yer almaz.
• Mayıs-Haziran 1969 (seçim sonrası günler)Seçimden hemen sonra, o zamana kadar Odalar Birliğinin uhdesinde bulunan kredi ve kota hazırlama yetkisi siyasi bir kararla aniden Odalar Birliğinden alınarak Sanayi Bakanlığına verildi.
• Haziran 1969Yetki gaspı üzerine Erbakan "Madem siyasi bir kararla bu yetki bizden alınıyor, biz de o zaman siyasete girer mücadelemizi orada veririz" diyerek siyasi sahaya geçiş kararını açıkladı. Ardından önce Konya'dan bağımsız adaylık, sonra Millî Nizam Partisi hattı başladı.
• 1969 (genel kurul sonrası anlatı)Erbakan bu dönemi daha sonra "Odalar Birliği'nde ben AP zihniyeti ile mücadele ettim" ve "Odalar Birliği'nde yönetim baştan sona AP zihniyetiydi ve ben onlarla mücadele ettim" diyerek özetledi.

Erbakan'ın ağzından

Bu amaçla 1966 yılında önce Odalar Birliği Sanayi Dairesi Başkanı, ardından Genel Sekreteri olduk.

— Davam

Anadolu girişimcisi ise bu mücadelede bizim yanımızda yer aldı. Yapılan seçimde, TOBB Başkanı olduk.

— Davam

Madem siyasi bir kararla bu yetki bizden alınıyor, biz de o zaman siyasete girer mücadelemizi orada veririz.

— Davam

Odalar Birliği`nde ben AP zihniyeti ile mücadele ettim.

— Türkiye'nin Temel Meseleleri

Odalar Birliği`nde yönetim baştan sona AP zihniyetiydi ve ben onlarla mücadele ettim.

— Türkiye'nin Temel Meseleleri

Sonuç

TOBB genel başkanlığı, Gümüş Motor'dan beri süren "yerli sanayiyi ithalata karşı koruma" mücadelesinin Odalar Birliği içindeki son halkası oldu. Seçim, Anadolu esnaf ve sanayicisinin merkeze karşı örgütlü bir irade beyanı olarak yorumlandı; Erbakan'ın anlatısında da Anadolu girişimcisinin desteğiyle kazanıldığı vurgulanır. Başkanlık uzun sürmedi: kredi ve kota yetkisinin siyasi kararla Sanayi Bakanlığı'na alınması, Odalar Birliği içinden yürütülen iktisadî mücadelenin tıkandığını gösterdi. Bu tıkanma, "mücadeleyi siyasette verme" kararına ve 1969'da Konya bağımsız adaylığı ile başlayan, Ocak 1970'te Millî Nizam Partisi'ne varan hatta doğrudan bağlandı. Külliyatta 25 Mayıs günü külliyat içinde gün-ay olarak teyit edilmez; tarih TOBB kayıtlarına dayanan sitedeki künye olarak korunur.

İhtilaflı noktalar

Kaynaklar

• Erbakan, Davam (birincil)
• Erbakan, Türkiye'nin Temel Meseleleri (birincil)
• TOBB başkanlar listesi / TOBB tarihçesi (25 Mayıs 1969 genel kurul tarihi için) (ikincil)
• Pamukkale Üniversitesi akademik çalışma (TOBB dönemi ve Anadolu sermayesi bağlamı için sitede anılan kaynak) (ikincil)