CHP-MSP Koalisyonu: İlk Hükümet Ortaklığı

26 Ocak 1974

14 Ekim 1973 seçimlerinin hiçbir partiye tek başına çoğunluk vermemesi üzerine Bülent Ecevit liderliğindeki CHP ile Necmettin Erbakan liderliğindeki Millî Selamet Partisi arasında kurulan koalisyon 26 Ocak 1974'te 37. Hükûmet olarak göreve başladı. Bülent Ecevit'in başbakanlığında Necmettin Erbakan Başbakan Yardımcısı ve Devlet Bakanı olarak yer aldı. Sol ile Millî Görüş'ün bu beklenmedik ortaklığı, Türkiye siyasetinde ilk kez sağ-sol bloklar arası bir koalisyon modeli olarak kayda geçti ve Kıbrıs Barış Harekâtı ile 1974 Genel Affı gibi icraatlara zemin hazırladı.

Arka plan

12 Mart ara rejimi sonrası siyaset normalleşirken 26 Ocak 1970'te kurulan Millî Nizam Partisi 20 Mayıs 1971'de Anayasa Mahkemesince kapatılmış; Millî Görüş çizgisi 11 Ekim 1972'de kurulan Millî Selamet Partisi ile yola devam etmişti. 14 Ekim 1973 genel seçimlerinde CHP birinci parti çıksa da Mecliste tek başına çoğunluk sağlayamadı; AP lideri Süleyman Demirel ve CHP lideri Ecevit arasında milliyetçi-muhafazakâr ve sol bloklar arasında hükümet formülleri tıkandı. MSP, 48 milletvekiliyle kilit ortak konumuna geldi; adil düzen, ağır sanayi, manevi kalkınma ve Batı kulübüne karşı İslam Ortak Pazarı fikrini savunan programıyla CHP'nin reformcu ve Ecevit'in sosyal demokrasi çizgisi arasında protokol pazarlığı başladı. Erbakan çevresi, 1969'dan beri savunduğu millî sanayi ve faizsiz ekonomi tezlerini ilk kez iktidarda tatbik etme fırsatı olarak koalisyonu görürken Ecevit çevresi de ordunun vesayet baskısı altında Meclisi çalıştırma ve toplumsal uzlaşma gerekçesiyle MSP ile ortaklığı tercih etti. Görüşmeler Aralık 1973-Ocak 1974'te yoğunlaştı ve Cumhurbaşkanı Fahri Korutürk'ün Ecevit'i görevlendirmesiyle CHP-MSP protokolü üzerinde mutabakata varıldı.

Olayın seyri

14 Ekim 1973Milletvekili genel seçimi yapıldı. 450 sandalyeli Mecliste CHP 185, AP 149, MSP 48, DP 45, CGP 13, MHP 3 sandalye kazandı; hiçbir parti tek başına çoğunluk (226) sağlayamadı. MSP ilk kez girdiği genel seçimde kilit parti oldu.
15 Ekim 1973 – 10 Ocak 1974Hükümet kurma girişimleri sonuçsuz kaldı. Ecevit'in AP ile ve ardından CGP-DP destekli azınlık denemeleri Mecliste çoğunluk bulamadı; AP lideri Demirel 'CHP-MSP ideolojik bakımdan bir araya gelemez' tezini savundu. Cumhurbaşkanı Fahri Korutürk hükümeti kurma görevini Ecevit'e verdi; CHP-MSP arasında koalisyon protokolü müzakereleri başladı.
19–25 Ocak 1974CHP ile MSP arasında koalisyon protokolü üzerinde uzlaşıldı. Protokol ağır sanayi hamlesi, Anadolu'nun kalkınması, genel af, Kıbrıs'ta garantörlük haklarının korunması ve Avrupa Ekonomik Topluluğu karşısında millî menfaatleri önceleyen dış politika başlıklarını içerdi. Bakanlık paylaşımında MSP Başbakan Yardımcılığı ve 7 bakanlık aldı.
26 Ocak 1974Cumhurbaşkanı Fahri Korutürk'ün onayıyla 37. Türkiye Cumhuriyeti Hükûmeti kuruldu. Bülent Ecevit başbakan, Necmettin Erbakan Başbakan Yardımcısı ve Devlet Bakanı olarak kabinede yer aldı; kabine listesi aynı gün Resmî Gazete'de yayımlandı ve hükümet göreve başladı.
2 Şubat 1974CHP-MSP Hükûmeti TBMM'de güvenoyu aldı. Hükümet programında ağır sanayi, köy-kent dengesi, işçi-memur hakları, genel af ve Kıbrıs sorununun diplomatik-askerî boyutuyla ele alınması taahhüt edildi.
26 Ocak – 17 Kasım 1974Koalisyon yaklaşık 10 ay görevde kaldı. Bu dönemde 14 Mayıs 1974'te Genel Af Kanunu çıkarıldı, Kıbrıs'ta 15 Temmuz darbesi sonrası 20 Temmuz ve 14 Ağustos 1974'te iki aşamalı Barış Harekâtı icra edildi ve ağır sanayi yatırımları için Devlet Planlama ve Sanayi Bakanlıklarında ön hazırlıklar başlatıldı. Hükümet, Kıbrıs harekâtı sonrası Ecevit'in Kıbrıs siyaseti ve erken seçim ısrarı ile MSP'nin af ve sanayi yaklaşımındaki ayrışma nedeniyle bozuldu.

Erbakan'ın ağzından

Bu çalışmalar, sadece düşünce boyutunda da kalmamış, 1974-1978 arasında kurmuş olduğumuz Üç Hükümette ve 1996-1997 yıllarında kurduğumuz 54. Cumhuriyet Hükümeti'nde Ekonomide Milli Çözüm esasları uygulanmaya konmuştur.

— Davam

MSP bu harekâtın fiilen başlamasında en önemli tarihî rolü oynamıştır.

— Türkiye'nin Temel Meseleleri

Adalet Partisi'yle Milli Selamet Partisi arasında bir anlaşmaya varıldı. Bülent Ecevit'in Başbakanlığını yaptığı koalisyon hükümeti 26 Ocak 1974 tarihinde göreve başladı.

— No 328 MSP Döneminden, RP Başbakanlık Dönemi arası Muhtelif TMM Konuşmaları ve Basın Toplantıları

1974'te evet biz sizinle hükümetteydik.

— Necmettin Erbakan'ın Ecevit'e Yanıtı ve Sanayileşme Hedefleri

Sonuç

CHP-MSP koalisyonu, Millî Görüş'ün Millî Nizam'ın kapatılmasından sonraki ilk iktidar tecrübesi oldu; Erbakan Başbakan Yardımcısı sıfatıyla ekonomik koordinasyon ve ağır sanayi hazırlıklarında söz sahibi oldu. Hükümet 14 Mayıs 1974 Genel Affı'nı çıkardı ve 20 Temmuz-14 Ağustos 1974 Kıbrıs Barış Harekâtı kararlarını birlikte alarak Erbakan'ın anlatısında MSP'nin harekâtın 'fiilen başlamasında en önemli tarihî rolü' vurgulanan bir icraat üretti. Koalisyon, CHP'nin erken seçim ve Kıbrıs sonrası dış baskı yönetimi ile MSP'nin sanayi ve af çizgisindeki ayrışma nedeniyle 17 Kasım 1974'te bozuldu; ardından Sadi Irmak'ın azınlık hükümeti ve 1975'te kurulan I. Milliyetçi Cephe hükümetinde MSP yeniden Başbakan Yardımcılığı aldı. 1974 koalisyonu, 1974-1978 arasında kurulan üç hükümette ve 1996-97 Refah-Yol'da tatbik edilen 'Ekonomide Millî Çözüm' ve ağır sanayi fikrinin ilk pratik denemesi olarak Millî Görüş hafızasında kurucu örnek haline geldi.

İhtilaflı noktalar

İddia: CHP-MSP koalisyonu yalnızca bakanlık pazarlığıyla kuruldu, ortak bir programı yoktu.
Durum: yanlis
Koalisyon 19-25 Ocak 1974'te yazılı bir protokolle kuruldu; protokol ağır sanayi, genel af, Kıbrıs'ta garantörlük ve AET karşısında millî çıkarlar gibi başlıklar içeriyordu. Protokol ve hükümet programı TBMM matbuatı ve dönemin basın açıklamalarında mevcuttur.

İddia: 14 Ekim 1973 seçiminde MSP tek başına iktidar olacak oyu almıştı.
Durum: yanlis
1973'te hiçbir parti tek başına çoğunluk sağlayamadı; MSP 48 sandalye ile dördüncü partiydi ve CHP 185 ile birinciydi. Tek başına iktidar için 226 sandalye gerekiyordu.

İddia: Erbakan CHP-MSP hükümetinde yalnızca sembolik bir Başbakan Yardımcılığı yaptı, icraatta etkisi olmadı.
Durum: belirsiz
Resmî kabine listesinde Erbakan Başbakan Yardımcısı ve Devlet Bakanı idi ve anlatısında 1974-78 hükümetlerinde 'Ekonomide Millî Çözüm esasları uygulanmaya konmuştur' der. Ancak bakanlık icraatlarının ne kadarının doğrudan Erbakan imzası taşıdığına dair birincil icraat dosyası bu olay paketinde eksik; ağır sanayi tesis kararlarının çoğu 1975-77 MC dönemine sarkar. Etki derecesi için Başbakanlık arşivi kabine kararları incelenmelidir.

Kaynaklar

TBMM Hükümetler Listesi — 37. Hükûmet (26.01.1974 – 17.11.1974) — Bülent Ecevit başbakanlığında kurulan CHP-MSP koalisyonu künyesi (birincil)
Resmî Gazete, 26 Ocak 1974 — Bakanlar Kurulu listesi (37. Hükûmetin kuruluş ilanı) (birincil)
Erbakan, Necmettin — Davam, s.235 (1974-1978 üç hükümet ve 54. Hükümette Ekonomide Millî Çözüm) (birincil)
Erbakan, Necmettin — Türkiye'nin Temel Meseleleri, s.10-11 ve s.53 (17 Temmuz 1974 toplantısı ve 'MSP bu harekâtın fiilen başlamasında en önemli tarihî rolü oynamıştır') (birincil)
CHP-MSP Koalisyon Protokolü 1974 ve TBMM Hükümet Programı — güvenoyu tutanağı 2 Şubat 1974 (birincil)
YSK 14 Ekim 1973 Milletvekili Genel Seçimi resmî sonuçları — sandalye dağılımı (CHP 185, AP 149, MSP 48) (ikincil)
No 328 MSP Döneminden, RP Başbakanlık Dönemi arası Muhtelif TMM Konuşmaları ve Basın Toplantıları — video deşifresi 12:07 (ikincil)
Necmettin Erbakan'ın Ecevit'e Yanıtı ve Sanayileşme Hedefleri — video deşifresi 00:32 (ikincil)