Güvenoyu Alındı

8 Temmuz 1996

54. Cumhuriyet Hükümeti (Refah-Yol) 8 Temmuz 1996'da TBMM'de yapılan güven oylamasında 278 kabul, 265 ret ve 1 çekimser oyla güvenoyu aldı. 28 Haziran 1996'da Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel'in onayı ile kurulan Refah Partisi-DYP koalisyonu, böylece anayasal meşruiyetini Meclis çoğunluğuyla tescil etti. Güvenoyu, altı ay süren hükümet kurma krizini sona erdirip Erbakan başbakanlığındaki icraat dönemini başlattı.

Arka plan

24 Aralık 1995 seçiminde Refah Partisi 158 sandalyeyle birinci parti olmuş, ancak hiçbir parti 276 çoğunluğuna ulaşamamıştı. 1996'nın ilk yarısında ANAP-DYP koalisyonu (ANAYOL) 3 Mart 1996'da kurulmuş, 25 Mayıs 1996'da DYP kongresinde Tansu Çiller'in yeniden genel başkan seçilmesi ve hukuki tartışmalarla güven sarsılarak 6 Haziran'da istifa etmişti. Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel hükümet kurma görevini önce ANAP lideri Mesut Yılmaz'a vermiş, Yılmaz hükümeti güvenoyu alamamıştı. Bu tıkanıklık üzerine en büyük iki parti olan RP (158) ve DYP (135) arasında 28 Haziran 1996'da Ortak Hükümet Protokolü imzalandı ve aynı gün Bakanlar Kurulu listesi Cumhurbaşkanı tarafından onaylanarak 54. Hükümet kuruldu. Anayasa gereği hükümetin programını okuyup güvenoyu alması gerekiyordu; koalisyon protokolü başbakanlığın bir yıl sonra DYP'ye devrini öngörüyordu.

Olayın seyri

• 28 Haziran 1996Refah Partisi ile Doğru Yol Partisi arasında Ortak Hükümet Protokolü ve ekleri imzalandı. Aynı gün Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel Bakanlar Kurulu listesini onayladı ve Necmettin Erbakan başbakanlığında 54. Cumhuriyet Hükümeti kuruldu. Erbakan daha sonra bu protokolü 1997'deki ortak basın toplantısında 'Refah Partisi ile Doğru Yol Partisi'nin 28 Haziran 1996 günü aralarında imzaladıkları Ortak Hükümet Protokolü ve Ekleri belgesindeki taahhütlere uygun olarak ve 28 Haziran 1996 tarihinde Bakanlar Kurulu listesini onaylamanızla kurulan 54. Cumhuriyet Hükümeti' sözleriyle aynen okudu.
• 3 Temmuz 1996Başbakan Erbakan hükümet programını TBMM Genel Kurulu'nda okudu. Programda Adil Düzen, havuz sistemi, denk bütçe, üretim ve istihdama dayalı ekonomi vurguları yer aldı; muhalefet programı eleştirdi.
• 6-7 Temmuz 1996Hükümet programı üzerinde Meclis'te iki gün süren müzakereler yapıldı. Muhalefet liderleri Mesut Yılmaz (ANAP) ve Bülent Ecevit (DSP) ile CHP adına eleştiriler dile getirildi; koalisyon ortakları RP ve DYP grupları programa destek konuşmaları yaptı. Görüşmeler sonunda güven oylamasının 8 Temmuz'da yapılacağı ilan edildi.
• 8 Temmuz 1996, öğleden sonraTBMM Genel Kurulu güven oylaması için toplandı. Yapılan açık oylamada 544 milletvekili oy kullandı: 278 kabul, 265 ret, 1 çekimser. Anayasa'nın aradığı salt çoğunluk (276) aşıldığı için 54. Hükümet güvenoyu almış sayıldı ve tutanaklara geçti. Sonuç Meclis Başkanlığı tarafından ilan edildi.
• 8 Temmuz 1996 akşamıGüvenoyu sonucunun Resmî Gazete ve basın yoluyla duyurulmasıyla hükümet resmen icraat yetkisi kazandı. Aynı gün akşam bültenlerinde RP-DYP koalisyonunun Meclis'te 278 oyla tescillendiği, ANAP, DSP ve CHP blokunun ret oyu verdiği bildirildi.

Erbakan'ın ağzından

Bu çalışmalar, sadece düşünce boyutunda da kalmamış, 1974-1978 arasında kurmuş olduğumuz Üç Hükümette ve 1996-1997 yıllarında kurduğumuz 54. Cumhuriyet Hükümeti'nde Ekonomide Milli Çözüm esasları uygulanmaya konmuştur. Böylece Türkiye'nin hiçbir zaman dış güçlere muhtaç olmadan kuvvetli bir ekonomiye sahip olabileceği fiilen gösterilmiştir.

— Davam

Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde bugün 275 çoğunluktur. Kaldı ki bu iki gün içinde hazırlanmıştır. İki gün içinde. 278 tane milletvekilinin imzası alınmış. Bu aynı zamanda bir rekordur.

Demirel bunun üzerine şu açıklamayı yaptı. Güvenoyu alacağı kesinleşmeden hükümet kurmak abesle iştigaldir. Peki Sayın Demirel, güvenoyu almayacağı kesinleşen bir kimsenin hükümet kurmayla iştigalin adı nedir Allah aşkına?

Sonuç

Güvenoyu ile 54. Hükümet anayasal meşruiyetini Meclis'ten alarak tam yetkili icraat hükümetine dönüştü. 6 ayı aşan hükümet kurma bunalımı sona erdi; Erbakan başbakanlığında denk bütçe, havuz sistemi, memur-işçi-emekliye zamlar, D-8 girişimi ve ağır sanayi hamleleri gibi icraatların önü açıldı. Meclis aritmetiği RP-DYP blokunun 278 oyla çoğunluğu koruduğunu gösterdi; muhalefette kalan ANAP-DSP-CHP'nin 265 ret oyu ise toplumsal kutuplaşmanın ilk işaretini verdi. Güvenoyu, bir yıl sonra 28 Şubat sürecine giden gerilimin siyasal dayanağını da oluşturdu; hükümetin Meclis'ten aldığı destek, daha sonra Millî Güvenlik Kurulu muhtırası karşısında hükümetin meşruiyet tezinde sıkça atıf yapılan bir veri oldu.

İhtilaflı noktalar

Kaynaklar

• TBMM Genel Kurul Tutanağı – 20. Dönem 1. Yasama Yılı, 8 Temmuz 1996 Birleşimi (54. Hükümet güven oylaması: 278 kabul, 265 ret, 1 çekimser) (birincil)
• TBMM Genel Kurul Tutanağı – 20. Dönem 1. Yasama Yılı, 3 Temmuz 1996 Birleşimi (54. Hükümet Programının okunması) (birincil)
• Davam – Necmettin Erbakan (s.236: 'Bu çalışmalar, sadece düşünce boyutunda da kalmamış…' 54. Cumhuriyet Hükümeti'nde Ekonomide Milli Çözüm pasajı) (birincil)
• Video deşifresi – No 330 Refah Yol Hükümeti Ortak Basın Toplantısı RP Başbakanlık Dönemi 1997 (XZZCXKaHM8M, 00:02:09 ve 00:08:50) – güvenoyu ve çoğunluk anlatısı (birincil)
• Video deşifresi – No 330 Refah Yol Hükümeti Ortak Basın Toplantısı (XZZCXKaHM8M, 02:34) – 28 Haziran 1996 Ortak Hükümet Protokolü ve istifa mektubu okunması (birincil)
• TDV İslâm Ansiklopedisi – Necmettin Erbakan maddesi (1995-1997 kronolojisi ve 54. Hükümet tarihleri teyidi) (ikincil)