54. Hükümet Kuruldu: Refahyol

28 Haziran 1996

Refah Partisi ile Doğru Yol Partisi'nin 28 Haziran 1996 günü imzaladıkları Ortak Hükümet Protokolü ve ekleri uyarınca 54. Cumhuriyet Hükümeti kuruldu; Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel'in Bakanlar Kurulu listesini onaylamasıyla Necmettin Erbakan Türkiye Cumhuriyeti'nin 23. başbakanı olarak göreve başladı. Başbakan Yardımcılığı ve Dışişleri Bakanlığı Tansu Çiller'e verildi ve protokol başbakanlığın yaklaşık bir yıl sonra DYP'ye devrini öngörüyordu. 24 Aralık 1995 seçiminden beri süren altı aylık hükümet kurma krizi böylece Refah-Yol (Refahyol) koalisyonuyla sona erdi.

Arka plan

24 Aralık 1995 genel seçiminde RP %21,38 ve 158 milletvekiliyle birinci parti olmuş, ancak hiçbir parti 276 salt çoğunluğuna ulaşamamıştı; ANAP 132, DYP 135 vekille hemen arkasındaydı. Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel'in görevlendirme tercihleri ve merkez sağın 'Refah'ı dışarda tutma' arayışı, RP'nin baştan dışlanmasına yol açtı; RP-DYP ve RP-ANAP formülleri kurulamadı. Ocak-Haziran 1996 arasında her türlü koalisyon ihtimali ayrı ayrı denendi; bu dönemin son halkası olan ANAP-DYP koalisyonu (53. Hükümet, ANAYOL) 6 Mart 1996'da kuruldu ancak iç çekişme ve Meclis aritmetiği nedeniyle üç ay bile dayanamadı. 6 Haziran 1996'da ANAYOL TBMM'den güvenoyu alamayarak görevi iade etti; Erbakan bu süreci daha sonra '24 Aralık 1995 seçimlerinden sonra ülkemizde 6 ay süreyle her türlü hükümet şekli ihtimali ayrı ayrı denenmiş ve araştırılmıştır' sözleriyle özetleyecekti. Anayasal teamül gereği en büyük parti liderine sıra geldi ve 7 Haziran 1996'da hükümet kurma görevi Erbakan'a verildi; yaklaşık üç haftalık görüşmeler sonunda en büyük iki parti olan RP ve DYP ortaklıkta buluştu.

Olayın seyri

Erbakan'ın ağzından

Bu çalışmalar, sadece düşünce boyutunda da kalmamış, 1974-1978 arasında kurmuş olduğumuz Üç Hükümette ve 1996-1997 yıllarında kurduğumuz 54. Cumhuriyet Hükümeti'nde Ekonomide Milli Çözüm esasları uygulanmaya konmuştur. Böylece Türkiye'nin hiçbir zaman dış güçlere muhtaç olmadan kuvvetli bir ekonomiye sahip olabileceği fiilen gösterilmiştir.

— Davam

Önce şu gerçeğe işaret ederek sözlerime başlamak istiyorum. Bilindiği gibi 24 Aralık 1995 seçimlerinden sonra ülkemizde 6 ay süreyle her türlü hükümet şekli ihtimali ayrı ayrı denenmiş ve araştırılmıştır.
Bunlardan bir sonuç alınamayacağı görülünce Türkiye'mizin en büyük iki partisi Refah Partisi ve Doğru Yol Partisi bir araya gelerek bir koalisyon kurmuşlardır ve halkımıza ve ülkemize hizmet etmek için 54. Türkiye Cumhuriyeti Hükümetini teşkil etmişlerdir.
Bu istifa mektubumu şimdi huzurlarınızda bir kere daha aynen okuyorum. Refah Partisi ile Doğru Yol Partisi'nin 28 Haziran 1996 günü aralarında imzaladıkları Ortak Hükümet Protokolü ve Ekleri belgesindeki taahhütlere uygun olarak ve 28 Haziran 1996 tarihinde Bakanlar Kurulu listesini onaylamanızla kurulan 54. Cumhuriyet Hükümeti bugüne kadar yaklaşık bir yıldan beri bütün gücüyle devletimizin yücelmesi, ülkemizin kalkınması ve halkımızın refahı için uyum içinde başarıyla çalışmıştır.
Refah Partisi ve Doğru Yol Partisi arasındaki koalisyon protokolüne uygun olarak bu bir yıllık süreden sonra Başbakanlığın Doğru Yol Partisi'ne geçebilmesi için yapmış olduğumuz taahhüde ve iki parti arasındaki mutabakata uymak üzere Başbakanlık görevinden istifa ediyorum.

Sonuç

28 Haziran 1996'da kurulan 54. Hükümet, 24 Aralık 1995'ten beri süren altı aylık istikrarsızlık ve hükümet boşluğu algısını sona erdirdi ve Millî Görüş çizgisinin 1974-1978 koalisyonlarından 18 yıl sonra yeniden icraatta yer almasını sağladı. Protokolde yazılı dönüşümlü başbakanlık maddesi, koalisyonu başından itibaren süreli bir ortaklık olarak çerçeveledi ve bir yıl sonra 18 Haziran 1997'de Erbakan'ın istifasıyla Çiller'e devir planının hukuki dayanağı oldu. Meclis'te güvenoyu 8 Temmuz 1996'da alınarak hükümet tam yetkili hâle geldi; ardından denk bütçe, havuz sistemi, memur-işçi-emekli zamları ve D-8 girişimi gibi icraatların; karşı cephede ise laiklik, irtica ve dış politika eksenli gerilimlerin yolu açıldı. Refah-Yol'un kuruluşu, bir yıl sonra 28 Şubat sürecine giden siyasal kutuplaşmanın da miladı sayılır.

İhtilaflı noktalar

İddia: 54. Hükümet 28 Haziran 1996'da değil daha sonra kuruldu / güvenoyu günü kuruluş günüdür
Durum: yanlis
Kuruluş tarihi Bakanlar Kurulu listesinin Cumhurbaşkanı tarafından onaylandığı gün olan 28 Haziran 1996'dır; güven oylaması Anayasa gereği program okunup müzakere edildikten sonra 8 Temmuz 1996'da yapılmıştır. TBMM 54. Hükümet künyesi ve Resmî Gazete 29 Haziran 1996 listesi ile Meclis tutanakları bu ayrımı açıkça kaydeder.
İddia: Kabinede 19 bakan vardı — sayı tartışmalı
Durum: belirsiz
Sitedeki mevcut kısa metin 'Kabinede 19 bakan görev aldı' diyor. Resmî Gazete 29 Haziran 1996 Bakanlar Kurulu listesinde başbakan dahil toplam bakan sayısı ve atama kararnameleri ekli sayı daha yüksek görünebilir; bazı kaynaklar müsteşar ve devlet bakanlıklarının sayım 방식ına göre 19 ile 35 arasında farklı sayılar verir. Protokol ve Resmî Gazete asıl kaynak olduğundan sayı için doğrudan Resmî Gazete sayımına bakmak gerekir; bu dosyada 19 rakamı ikincil atıf olarak korunmuş, rakamlar alanına güvenilir YSK/TBMM sayıları yazılmıştır.
İddia: Erbakan Türkiye Cumhuriyeti'nin 23. başbakanı değil, 54. hükümetin başbakanı olarak numaralandırılmalı
Durum: dogru
Sitedeki '23. başbakanı oldu' ifadesi kişiler bazında sayımdır; hükümet numarası ise 54. Cumhuriyet Hükümeti'dir. İki sayım farklıdır ve TBMM listesinde Erbakan başbakanlar sıralamasında 23., hükümetler sıralamasında 54. olarak geçer; çelişki yoktur.
İddia: Protokolde başbakanlık iki yıl sonra devredilecekti, bir yıl değil
Durum: belirsiz
Sitedeki kısa metin 'iki yıl sonra başbakanlığı Tansu Çiller devralacaktı' der; Erbakan'ın 1997'de okuduğu istifa mektubunda ise 'bu bir yıllık süreden sonra Başbakanlığın Doğru Yol Partisi'ne geçebilmesi' ifadesi geçer. Protokolün tam metni ve eklerinde rotasyonun bir yıl mı iki yıl mı yazdığı kaynaklarda farklı aktarılır; TBMM ve basın özetlerinde 'bir yıl sonra dönüşüm' olarak da anılır. Doğrulama için protokolün aslına bakmak gerekir.

Kaynaklar