Sincan "Kudüs Gecesi"

30 Ocak 1997

Sincan Belediyesi'nin 30 Ocak 1997 akşamı düzenlediği "Kudüs Gecesi"nde İran Büyükelçisi'nin konuşması ve sahnelenen temsiller, laiklik ve dış politika tartışması yaratarak geniş tepki topladı. Ankara DGM'nin başlattığı soruşturma sonunda belediye başkanı tutuklandı. Olay, hemen ardından Sincan'da yapılan tank geçişiyle birlikte 28 Şubat sürecinin kırılma noktası olarak anılır.

Arka plan

Refah Partisi 24 Aralık 1995 seçiminde birinci parti olmuş, Haziran 1996'da DYP ile Refah-Yol hükümetini kurmuş ve Necmettin Erbakan başbakan olmuştu. Hükümetin kurulduğu günden itibaren ordunun ve merkez medyanın irtica vurgulu eleştirileri artmıştı. Kasım 1996 Susurluk kazası ve Ocak 1997'de Başbakanlık konutunda tarikat liderlerine verilen iftar, bu gerilimi yükselten halkalar olarak kayda geçti. Millî Görüş geleneğinde Kudüs ve Filistin, dış politikanın en sürekliliği olan başlıklarından biriydi; Erbakan kitaplarında Kudüs'ü fetih, emanet ve bin yıllık koruma anlatısıyla ele alıyor, belediyelerde de Kudüs geceleri bu çerçevede düzenleniyordu. Sincan, RP'li belediyeler içinde sembolik ve kalabalık bir ilçe olarak seçilmişti.

Olayın seyri

• 30 Ocak 1997, akşamAnkara'nın Sincan ilçesinde Sincan Belediyesi'nin organizasyonuyla "Kudüs Gecesi" düzenlendi. Programa İran'ın Ankara Büyükelçisi Muhammed Rıza Bagheri davetli konuşmacı olarak katıldı, salonda Filistin ve Kudüs temalı konuşmalar yapıldı ve sahnede cihad temalı tiyatro gösterimi sergilendi. Gece geç saatlere kadar sürdü; Belediye Başkanı Bekir Yıldız ev sahipliği yaptı.
• 31 Ocak 1997Medyada gece geniş yer buldu; Büyükelçi Bagheri'nin şeriat, laik düzen ve Kudüs üzerine sözleri ve sahnelenen temsil tepkiyle aktarıldı. Ankara siyasetinde ve köşe yazılarında "irtica", "rejim" ve "devlet protokolü" tartışması başladı; muhalefet Başbakan Erbakan'a eleştirilerini yöneltti.
• 1-3 Şubat 1997Ankara Devlet Güvenlik Mahkemesi Başsavcılığı olayla ilgili soruşturma başlattı. Dışişleri Bakanlığı, İran Büyükelçisi Bagheri'yi izahat için çağırdı ve Tahran'a nota verildi. İçişleri Bakanlığı idari inceleme başlattı, Başbakanlık kaynakları gecenin hükümetin bilgisi dışında belediye düzeyinde düzenlendiğini aktardı.
• 4 Şubat 1997 (bazı kaynaklarda 5 Şubat)Sincan'dan askeri birliklerin geçişi yapıldı. Merkez medya geçişi "Sincan'da tanklar yürüdü" manşetiyle verdi. Dönemin Genelkurmay 2. Başkanı Orgeneral Çevik Bir, daha sonra bu faaliyeti "balans ayarı" olarak nitelendirdi. Faaliyetin güzergâhı ve niteliği kamuoyunda siyasi mesaj olarak yorumlandı.
• 10-11 Şubat 1997Sincan Belediye Başkanı Bekir Yıldız gözaltına alındı ve Ankara DGM tarafından tutuklanarak cezaevine gönderildi. Belediye meclisi ve RP teşkilatı karara tepki gösterdi; dava dosyası Türk Ceza Kanunu'nun ilgili maddeleri ve Terörle Mücadele Kanunu bağlamında ele alındı.
• Şubat 1997 sonuOlay, 28 Şubat 1997 tarihli Millî Güvenlik Kurulu toplantısına giden süreçte en sık atıf yapılan başlıklardan biri oldu. MGK bildirgesindeki irtica tedbirleri arasında yerel yönetimlerin etkinlikleri de yer aldı; Sincan örneği medyada ve siyasette "28 Şubat'a giden fitil" anlatısının merkezine yerleşti.

Erbakan'ın ağzından

Hz. Ömer (r.a.) Kudüs'ü fethetti. Herkese inanç hürriyeti verdi. Aslan Yürekli Richard geldi Kudüs'te 100 bin Müslüman katletti.

— Davam

Bin yıl Kudüs'ün koruyuculuğunu ve kurtarıcılığını yapmış olan bizim milletimiz de bu tecavüz karşısında hareketsiz kalamazdı.

— Türkiye'nin Temel Meseleleri

Filistin Emirü'l Müminin Ömer b. Hattab'ın Kudüs'ü fethettiği ve halkını içine düştükleri zulüm çukurundan kurtardığı günden bu yana 14 asırdır İslâm toprağıdır.

— Türkiye'nin Temel Meseleleri

Sonuç

Sincan Kudüs Gecesi, Refah-Yol hükümetine yönelik irtica eleştirilerini keskinleştirdi ve 28 Şubat sürecinin en görünür kırılma anına dönüştü. Belediye başkanının tutuklanması, DGM soruşturması ve ardından Sincan'da tankların yürütülmesi, sivil-asker gerilimini Ankara ölçeğinden ülke gündemine taşıdı. Olay, 28 Şubat 1997 MGK'sında alınan kararlara ve sonrasında hükümetin istifasına giden süreçte en sık atıf yapılan emsal oldu; yerel yönetimlerin ideolojik etkinlikleri başlığında siyasal ve hukuki tartışmanın merkezine yerleşti. Erbakan hükümeti olaydan doğrudan sorumlu tutulmasa da koalisyonun meşruiyet tartışması bu olay üzerinden yürütüldü.

İhtilaflı noktalar

Kaynaklar

• Davam – Necmettin Erbakan (Kudüs pasajları: s.48'de "Örneğin Kudüs, tarih boyunca...", s.428-429'da Hz. Ömer – Richard – Selahaddin karşılaştırması ve s.190 civarı Kudüs Locası pasajı) (birincil)
• Türkiye'nin Temel Meseleleri – Necmettin Erbakan (Kudüs ve Filistin pasajları: s.42'de "Filistin Emirü'l Müminin... 14 asırdır İslâm toprağıdır", s.110-111'de "Bin yıl Kudüs'ün koruyuculuğunu..." ve s.70'de Dışişleri Bakanı'nı düşürme anlatısı) (birincil)
• Ankara Devlet Güvenlik Mahkemesi – Sincan Kudüs Gecesi Soruşturma ve Tutuklama Dosyası (Ankara DGM Başsavcılığı, 1-10 Şubat 1997) (birincil)
• Dönem basını – Milliyet, Hürriyet, Cumhuriyet 31 Ocak – 5 Şubat – 11 Şubat 1997 nüshaları (Kudüs Gecesi haberi, Büyükelçi çağrılması, Sincan'da askeri geçiş ve Bekir Yıldız'ın tutuklanması manşetleri) (ikincil)
• MGK 28 Şubat 1997 Bildirgesi ve Ekleri (irtica tedbirleri; yerel yönetim etkinlikleri maddesi) – TBMM 28 Şubat Araştırma Komisyonu Raporu (ikincil)
• TDV İslâm Ansiklopedisi – Necmettin Erbakan maddesi (1997 kronolojisi, Refah-Yol ve 28 Şubat çerçevesi teyidi) (ikincil)