RP'ye Kapatma Davası

21 Mayıs 1997

Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı Vural Savaş, Refah Partisi'nin laikliğe aykırı eylemlerin odağı hâline geldiği gerekçesiyle kapatılması istemiyle 21 Mayıs 1997'de Anayasa Mahkemesi'ne başvurdu. Başvuru, 28 Şubat sürecinin hukuki eşiği oldu ve 16 Ocak 1998'de partinin kapatılması ile sonuçlanan yargılamayı başlattı.

Arka plan

Refah-Yol koalisyonu 28 Haziran 1996'da kurulmuş, Başbakan Necmettin Erbakan'ın 54. Hükümeti ekonomide denk bütçe, havuz sistemi ve D-8 gibi hamlelerle göreve başlamıştı. 28 Şubat 1997'de Millî Güvenlik Kurulu, irtica ve laiklik vurgulu bildiri ve tavsiye kararları yayımladı; Sincan'daki Kudüs Gecesi, tankların geçişi, üniversite ve bürokraside başörtüsü gerilimi, medya ve iş çevrelerinin Refah aleyhindeki kampanyası ile siyasi tansiyon tırmandı. MGK kararlarının hükümete tebliğ edilmemesi, laiklik ekseninde kapatma tartışmalarını tetikledi. Bu iklimde Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı, Refah Partisi hakkında laiklik karşıtı odak iddiasıyla inceleme başlattı ve kapatma davasının hukuki zemini oluştu. Erbakan bu dönemde baskıyı "irtica kampanyası" ve "sunî irtica pompalaması" olarak niteliyor, asıl hedefin insanlığı kurtaracak adil nizamı engellemek olduğunu savunuyordu.

Olayın seyri

Erbakan'ın ağzından

içerde irtica, dışarıda fundamantalist gelişmeler denilerek işte bu insanlığı kurtarıcı saadet nizamından insanımız uzaklaştırılmak istenmiştir

— Türkiye'nin Temel Meseleleri

Bu alınmış olan karar tarihin akışı içerisinde basit bir noktadır.

— Refah Partisi kapatıldığında Erbakan'ın tarihi konuşması

Böyle bir kararın yürürlüğe girmesiyle Türkiye'de halkımızın muazzam bir bölümünün partisi olan Refah Partisi ve onun davası bu kararlardan zerre kadar etkilenmez.

— Refah Partisi kapatıldığında Erbakan'ın tarihi konuşması

Daha önce de ifade etmiştim bu kabili kararlardan bir tek sonuç çıkar o da refah inancının tek başına iktidarı.

— Refah Partisi kapatıldığında Erbakan'ın tarihi konuşması

Bundan dolayı huzuru, sükuneti muhafazaya her zamankinden daha fazla riayet etmeliyiz.

— Refah Partisi Kapatılma Kararı Değerlendirmesi

Olay aslında tarihin akışı içerisinde fevkalade basit bir olaydır.

— Refah Partisi Kapatılma Kararı Değerlendirmesi

Sonuç

21 Mayıs 1997 başvurusu, Türk siyasi tarihinde 28 Şubat sürecinin yargı ayağını başlattı. Anayasa Mahkemesi 16 Ocak 1998'de Refah Partisi'ni kapattı, Necmettin Erbakan dahil bazı yöneticilere 5 yıl siyaset yasağı getirdi; partinin mal varlığı Hazine'ye geçti. Karar, Millî Görüş hareketini Fazilet Partisi'ne yöneltti, Erbakan'ın 5 yıllık yasak dönemine girmesine yol açtı ve Türkiye'de parti kapatmalar, laiklik yorumu ile siyaset-yargı ilişkisi tartışmalarını uzun yıllar belirledi. Erbakan kapatma kararlarını "tarihin akışı içinde basit bir nokta" ve davanın güçlenerek süreceği şeklinde yorumlayarak tabanına sükûnet çağrısı yaptı.

İhtilaflı noktalar

İddia: Başvuru tarihi bazı ikincil kaynaklarda 22 Mayıs 1997 olarak verilir.
Durum: belirsiz
Basına yansıma ve gazete manşetleri 22 Mayıs tarihli olduğu için karışıklık oluşur; dosyanın Mahkeme kaydına giriş 21 Mayıs 1997 olarak geçer. Basına yansıma tarihi ile başvuru tarihi farklıdır.
İddia: Dava doğrudan 28 Şubat MGK kararlarına dayandırılmıştır.
Durum: belirsiz
İddianamede MGK bildirisi ve sonrasındaki laiklik tartışmaları arka plan olarak anılır; hukuki dayanak Anayasa m.68-69 ve Siyasi Partiler Kanunu'dur. Siyasi bağ ile hukuki sebep karıştırılmamalı.

Kaynaklar