1999 Seçimleri
18 Nisan 1999
18 Nisan 1999'da genel ve yerel seçimler aynı gün yapıldı. Fazilet Partisi genel seçimde 4.805.381 oyla %15,41 alarak 111 milletvekili çıkardı ve TBMM'de üçüncü parti oldu; aynı günkü yerel seçimde %18,40 oyla 488 belediye kazandı. Sonuç, Refah Partisi'nin 1995'teki %21,38'lik zirvesine göre oy ve sandalye kaybına işaret etti ve 28 Şubat sonrası baskı altında girilen ilk genel seçim olarak kayda geçti.
Arka plan
28 Şubat 1997 MGK'sı, 30 Haziran 1997'de Refah-Yol hükümetinin istifası ve 16 Ocak 1998'de Anayasa Mahkemesi'nin Refah Partisi'ni kapatıp Necmettin Erbakan dahil 6 yöneticiye 5 yıl siyaset yasağı getirmesi, Millî Görüş'ü Fazilet Partisi çatısına taşıdı. 17 Aralık 1997'de İsmail Alptekin kurucu genel başkanlığında kurulan FP, kapatma sonrası milletvekillerinin katılımıyla Meclis'in en büyük gruplarından biri oldu; 14 Mayıs 1998'de Recai Kutan genel başkanlığa seçildi ve yasaklı Erbakan istişarî konumda kaldı. 1998 boyunca FP hakkında da kapatma davası hazırlığı, başörtüsü ve imam-hatip tartışmaları ile ekonomik darboğaz siyasetin ana gerilimleriydi. Seçim yasası gereği genel ve yerel seçimlerin aynı gün yapılması kararı alındı; YSK 18 Nisan 1999'u seçim günü ilan etti. FP bu seçime hem kapatma tehdidi hem de yasaklı liderle kampanya yürütme kısıtı altında girdi.
Olayın seyri
- 16 Ocak 1998Anayasa Mahkemesi Refah Partisi'ni kapattı (E.1997/1, K.1998/1). Kararla Necmettin Erbakan dahil 6 isme 5 yıl siyaset yasağı getirildi; gerekçe 22 Şubat 1998'de Resmî Gazete'de yayımlandı. Kapatma sonrası FP, Millî Görüş'ün Meclis'teki tek adresi olarak kaldı.
- 14 Mayıs 1998Fazilet Partisi 1. Olağan Kongresi'nde Recai Kutan genel başkan seçildi. Emanetçi genel başkanlık formülüyle parti, yasaklı Erbakan'ın istişarî etkisini koruyarak 1999 seçim hazırlığına başladı.
- 1998 sonu – Mart 1999Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı FP hakkında da kapatma davası hazırlığını sürdürdü; parti 28 Şubat baskısı, miting yasakları ve medya ambargosu altında kampanya yürüttü. Seçimlerin genel ve yerel olarak aynı gün yapılacağı YSK takvimine bağlandı.
- 18 Nisan 1999Genel milletvekili ve mahallî idareler seçimleri aynı gün yapıldı. Seçmen tek sandık başında hem milletvekili hem belediye başkanı/il genel meclisi için oy kullandı; katılım %87 civarında gerçekleşti.
- 18 Nisan 1999 akşamı – 19 Nisan 1999Sandıklar açıldı. Resmî olmayan sonuçlara göre DSP %22,19'la birinci, MHP %17,98'le ikinci, FP %15,41'le üçüncü oldu. FP'nin 111 milletvekili çıkarması, RP'nin 1995'teki 158 vekillik birinciliğine göre gerileme olarak yorumlandı; ANAP %13,22 (86), DYP %12,01 (85) aldı.
- 4 Mayıs 1999YSK kesin sonuçları Resmî Gazete'de yayımladı: FP 4.805.381 geçerli oy (%15,41), 111 milletvekili; yerel seçimde FP %18,40 oy ve 488 belediye başkanlığı. Sonuçla TBMM 21. Dönem sandalye dağılımı tescillendi; DSP 136, MHP 129, FP 111, ANAP 86, DYP 85.
- 28 Mayıs 1999Seçim aritmetiği üzerine DSP-MHP-ANAP koalisyonu (57. Hükümet) kuruldu; Başbakan Bülent Ecevit oldu. FP Meclis'te ana muhalefet partisi konumunda kaldı; hakkında süren kapatma davası gölgesinde Meclis çalışmalarına devam etti.
Erbakan'ın ağzından
Evet Fazilet Partisi Türkiye'nin en büyük Fatih.
— No 395 Milli Gazete Gecesi Bursa 24 06 2001
Aziz ve muhterem kardeşlerim Fazilet Partisi'nin Milletvekili seçimlerinde yüzde 16 oy olmasının hangi şartlar altında meydana geldiğini biliyor.
— No 395 Milli Gazete Gecesi Bursa 24 06 2001
18 İnan 99 seçimlerinde Yerel seçimde genel seçim birlikte yapıldığı
— No 395 Milli Gazete Gecesi Bursa 24 06 2001
Sonuç
18 Nisan 1999, Millî Görüş'ün tek başına iktidar ve 1995 birinciliğinden sonra oy ve sandalye kaybettiği, buna rağmen yerel yönetimde 488 belediyeyle direnç gösterdiği bir eşik oldu. Sonuç Meclis'te DSP-MHP-ANAP koalisyonuna (57. Hükümet) ve FP'nin ana muhalefete çekilmesine yol açtı. Fazilet'in %15,41'de kalması parti içinde 28 Şubat baskısının, yasaklı liderle kampanya yapmanın ve siyaset dili tartışmalarının muhasebesini başlattı; gelenekçi–yenilikçi ayrışması bu yenilgiden sonra hızlandı. 1999 tablosu, 14 Mayıs 2000 FP kongresindeki bölünmeye ve 22 Haziran 2001'de FP'nin kapatılıp hareketin Saadet ve AK Parti olarak iki kola ayrılmasına giden sürecin siyasî zeminini hazırladı.
İhtilaflı noktalar
Durum: yanlis
Resmî kesin sonuç %15,41'dir (YSK, Resmî Gazete 04.05.1999). Erbakan'ın 24 Haziran 2001 Bursa konuşmasındaki 'yüzde 16' ifadesi (oK-f5zBzv2o 50:35) yuvarlama veya deşifre hatasıdır; rakamlar için resmî YSK ilanı esas alınır.
Durum: yanlis
Resmî sıralama DSP %22,19 (136), MHP %17,98 (129), FP %15,41 (111) şeklindedir. Erbakan'ın 'Fazilet Partisi Türkiye'nin en büyük' (oK-f5zBzv2o 49:48) ve 'yerel seçimlerde … 124 …' söylemi, yerel seçimdeki görece güçlü taban veya baskı altında alınan oyun siyasî yorumudur; genel seçim birinciliğini vermez.
Durum: yanlis
YSK kararı ve Resmî Gazete ilanıyla iki seçim aynı gün, 18 Nisan 1999'da birleştirildi. Video deşifresi de 'Yerel seçimde genel seçim birlikte yapıldığı' (oK-f5zBzv2o 49:59) diyerek bu olguyu teyit eder.
Kaynaklar
- YSK 18 Nisan 1999 Milletvekili Genel Seçimi Kesin Sonuçları — Resmî Gazete 04.05.1999 mükerrer 23686 (birincil)
- YSK 18 Nisan 1999 Mahallî İdareler Seçimi Kesin Sonuçları — Resmî Gazete 04.05.1999 (birincil)
- TBMM 21. Dönem Milletvekili Albümü ve Sandalye Dağılımı (birincil)
- AYM Kararı E.1997/1 K.1998/1, 16.01.1998 — Refah Partisi'nin kapatılması; Resmî Gazete 22.02.1998 (birincil)
- Video deşifresi oK-f5zBzv2o — No 395 Milli Gazete Gecesi Bursa 24 06 2001 (Erbakan'ın 1999 seçimlerine dair beyanları, 49:48–50:35) (birincil)
- Milliyet / Hürriyet / Cumhuriyet 19–20 Nisan 1999 — 18 Nisan 1999 seçim sonuçları haber ve analizleri (ikincil)