Fazilet Partisi Kapatıldı

22 Haziran 2001

Anayasa Mahkemesi, 22 Haziran 2001'de Fazilet Partisi'ni laikliğe aykırı eylemlerin odağı olduğu gerekçesiyle temelli kapattı. Mahkeme, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı'nın 'Refah Partisi'nin devamıdır' iddiasını reddetti ancak partinin laiklik ilkesine aykırı eylemlerde yoğunlaştığına hükmetti. Kararla FP'nin mal varlığı Hazine'ye geçti ve Millî Görüş hareketi Saadet Partisi çatısı altında yeniden örgütlenmek zorunda kaldı.

Arka plan

Refah Partisi'nin 16 Ocak 1998'de kapatılmasından hemen sonra, 17 Aralık 1997'de kurulan Fazilet Partisi, yasaklı Necmettin Erbakan'ın perde arkasındaki liderliğinde ve Recai Kutan'ın genel başkanlığında yoluna devam etmişti. 28 Şubat sürecinin yargı ve siyaset üzerindeki baskısı sürerken FP, 18 Nisan 1999 seçimlerinde %15,41 oyla 111 milletvekili çıkararak Meclis'in en büyük gruplarından biri oldu. Buna rağmen Merve Kavakçı'nın 2 Mayıs 1999'da başörtüsüyle yemin etmek istemesi üzerine başlayan kriz, parti hakkında laiklik tartışmalarını yeniden alevlendirdi. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı Vural Savaş, 7 Mayıs 1999'da 'FP, kapatılan RP'nin devamıdır ve laikliğe aykırı eylemlerin odağıdır' gerekçesiyle Anayasa Mahkemesi'ne kapatma davası açtı. Erbakan'ın Davam ve Türkiye'nin Temel Meseleleri'nde yıllardır dile getirdiği laiklik eleştirileri — laikliğin din düşmanlığına dönüştürülmesi ve güdümlü demokrasi — tam da bu davanın kavramsal arka planını oluşturuyordu.

Olayın seyri

• 17 Aralık 1997Refah Partisi hakkında kapatma davası sürerken, İsmail Alptekin başkanlığında Fazilet Partisi kuruldu. 14 Mayıs 1998'de genel başkanlığa Recai Kutan getirildi; yasaklı Erbakan partinin onursal lideri olarak kaldı.
• 18 Nisan 1999Genel seçimlerde FP %15,41 oy alarak 111 milletvekili çıkardı ve TBMM'nin en büyük üçüncü grubu oldu. Yerel seçimlerle birleştirilen bu seçim, FP'yi kapatma davası sürerken ana muhalefet konumuna taşıdı.
• 2 Mayıs 1999FP İstanbul milletvekili Merve Kavakçı, TBMM yemin törenine başörtüsüyle gelerek yemin etmedi; oturumda protestolar yaşandı. Olay, FP hakkındaki kapatma iddianamesinde laikliğe aykırı eylemlere örnek deliller arasında gösterildi.
• 7 Mayıs 1999Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı Vural Savaş, FP'nin Anayasa'nın 68 ve 69. maddelerine aykırı olarak 'kapatılan Refah Partisi'nin devamı' olduğu ve 'laikliğe aykırı eylemlerin odağı' haline geldiği iddiasıyla Anayasa Mahkemesi'ne dava açtı. İddianamede Merve Kavakçı olayı dahil çok sayıda eylem delil olarak sıralandı.
• 22 Haziran 2001 – 10:30 civarıAnayasa Mahkemesi Başkanı Mustafa Bumin başkanlığındaki heyet, FP'nin temelli kapatılmasına karar verdi. Heyet, Başsavcılığın 'RP'nin devamıdır' tezini oy birliğiyle reddetti; ancak partinin laikliğe aykırı eylemlerin odağı olduğu sonucuna vardı ve Anayasa m.69/6 gereği kapatma kararı verdi. Kararın kısa hükmü aynı gün tefhim edildi.
• 22–24 Haziran 2001Kararın tefhimi üzerine FP Meclis grubu hukuken sona erme sürecine girdi. İki gün sonra, 24 Haziran 2001'de Bursa'da düzenlenen Millî Gazete gecesinde kürsüye çıkan Erbakan, 'Kardeşlerim evvelsi gün televizyonlarda Fazilet Partisi'nin kapatıldığını duyduğunuzda ne kadar üzüldüğünüzü biliyorum' diyerek tabana 'yepyeni bir dönemin açılışı' mesajı verdi.
• 5 Ocak 2002AYM'nin gerekçeli kararı Resmî Gazete'de yayımlandı. Partinin bütün mallarının Hazine'ye intikali tescillendi. Gerekçede 'devam' iddiasının reddi ile 'odak' tespiti arasındaki hukuki ayrım ayrıntılı olarak açıklandı.

Erbakan'ın ağzından

Maalesef laiklik bizim ülkemizde yıllarca İslam düşmanlığı olarak uygulandı. İnanan insanlara baskı, zulüm aracı olarak sürdürüldü. Laiklik bu anlamıyla bizim milletimizin mana ikliminde olmayan bir kelimedir. Siz bugün Anadolu' da bir ninemize gidip " Nine laiklik diye bir şey varmış, hiç duydun mu?" diye sorduğunuzda size, "Haaa, o da neymiş evladım?" diyecektir.

— Davam

Laiklik demek, herkesin düşünce hürriyetine, vicdan hürriyetine, ibadet hürriyetine sahip olması demektir. Kimsenin, kimseye inancından dolayı baskı yapamaması demektir.

— Davam

Anayasa'da "laiklik" prensibi yer almaktadır. Halbuki taklitçiler bu prensibin yerine, laikliği "Din düşmanlığı" ve "Müslümanlara zulüm hakkı" olarak yürüterek böylece tam laikliğe aykırı bir baskı rejimi uygulanmaktadır.

— Türkiye'nin Temel Meseleleri

Kardeşlerim evvelsi gün televizyonlarda Fazilet Partisi'nin kapatıldığını duyduğunuzda Ne kadar üzüldüğünü biliyorum

Evet Fazilet Partisi kapatıldı için üzüldünüz ama.

Şimdi yepyeni bir coşkuyla geliyorsunuz bir kapanışın. … Üzüntüsüyle değil yepyeni bir dönemin açılışını sevinciyle geliyorsunuz

Sonuç

Fazilet Partisi'nin kapatılmasıyla 28 Şubat sürecinin parti kapatma zinciri ikinci kez tamamlandı; RP'den sonra FP de laiklik gerekçesiyle kapatılmış oldu. Mahkemenin 'RP'nin devamı değildir' tespiti, hukuken devamlılık iddiasını düşürse de 'odak' hükmüyle kapatma sonucunu değiştirmedi. Kararın ardından FP'li milletvekilleri iki kola ayrıldı: Erbakan'ın çizgisini sürdürenler 20 Temmuz 2001'de Saadet Partisi'ni kurdu (genel başkan Recai Kutan), yenilikçi kanat ise 14 Ağustos 2001'de Adalet ve Kalkınma Partisi'ni kurdu. Böylece Millî Görüş hareketi tarihsel olarak bölündü; kapatma, Türk siyasetinde hem parti kapatma içtihadının hem de Saadet-AK Parti ayrışmasının miladı olarak kayda geçti.

İhtilaflı noktalar

Kaynaklar

• Anayasa Mahkemesi Kararı E.1999/2, K.2001/2, 22.06.2001 – Fazilet Partisi'nin kapatılması (kısa hüküm 22.06.2001, gerekçeli karar Resmî Gazete 05.01.2002 sayı 24631) (birincil)
• Resmî Gazete 05.01.2002, sayı 24631 – AYM K.2001/2 gerekçeli kararının yayımlandığı nüsha (hüküm fıkrası: devam iddiasının reddi, odak tespiti, Hazine'ye intikal) (birincil)
• T.C. Anayasası, Kanun No. 2709, m.68–69 (siyasi partiler ve kapatma rejimi) – 1995 ve 2001 değişiklikleri sonrası kapatma ve yaptırım hükümleri (birincil)
• YSK 18 Nisan 1999 Milletvekili Genel Seçimi kesin sonuçları – Resmî Gazete 05.05.1999 sayı 23686 mükerrer (FP oy oranı ve sandalye sayısı) (birincil)
• TBMM Tutanak Dergisi, 21. Dönem 1. Yasama Yılı 15. Birleşim 02.05.1999 – Merve Kavakçı yemin töreni tutanağı (birincil)
• Davam – Necmettin Erbakan (laiklik bölümü, s.175-176) (birincil)
• Türkiye'nin Temel Meseleleri – Necmettin Erbakan, s.78 (laiklik ve güdümlü demokrasi bölümü) (birincil)
• video_transcripts/oK-f5zBzv2o.json – No 395 Milli Gazete Gecesi Bursa 24.06.2001 (40:16 ve 48:27 – FP kapatılması sonrası Erbakan hitabı) (birincil)
• TBMM Darbeleri ve Muhtıraları Araştırma Komisyonu Raporu, Kasım 2012 – 28 Şubat süreci ve FP kapatma kronolojisi özeti (ikincil)
• Dönem basını – Hürriyet, Milliyet, Cumhuriyet 23.06.2001 (AYM FP kapatma haberi) ve 25.06.2001 (Bursa Milli Gazete gecesi haberi) (ikincil)