Cumhurbaşkanı Gül Affetti
19 Ağustos 2008
Cumhurbaşkanı Abdullah Gül, Anayasa'nın 104. maddesi ve Türk Ceza Kanunu'nun 65. maddesindeki 'sürekli hastalık' yetkisine dayanarak Necmettin Erbakan'ın Kayıp Trilyon davasından kalan hapis cezasını 19 Ağustos 2008'de kaldırdı. Resmî Gazete'de 20 Ağustos 2008'de yayımlanan kararla infaz sona erdi; Erbakan o tarihe kadar yaklaşık 2 ay 23 gün ev hapsi çekmişti. Af yalnızca hapis cezasının infazını kaldırdı, adlî para cezası ve siyasî hak yoksunluğu gibi fer'î sonuçları kapsamadı.
Arka plan
Kayıp Trilyon davası, 1997-1998'de Refah Partisi'ne yapılan Hazine yardımının (yaklaşık 1 trilyon TL) iadesi sırasında usulsüzlük iddiasıyla 1999'da açıldı. Ankara 9. Ağır Ceza Mahkemesi 6 Mart 2002'de Necmettin Erbakan'a 'özel evrakta sahtecilik' ve 'zimmet' benzeri suçlamalarla 2 yıl 4 ay hapis cezası verdi; 68 parti yöneticisine de 1 yıl ile 1 yıl 2 ay arasında değişen cezalar verildi. Yargıtay 9. Ceza Dairesi cezayı 3 Aralık 2003'te onadı, hüküm kesinleşti. 5 yıllık siyaset yasağı 1998-2003 arası sürmüş, Erbakan 11 Mayıs 2003'te Saadet Partisi genel başkanı seçilmiş, ancak kesinleşen mahkûmiyet nedeniyle 30 Ocak 2004'te üyelikten ve genel başkanlıktan ayrılmak zorunda kalmıştı. İnfaz aşamasında yaş (82) ve sağlık gerekçeleri öne çıktı; Erbakan'ın Altınoluk'taki (Balıkesir/Edremit) evinde 'ev hapsi' şeklinde infaz ve sağlık kurulu raporları 2006-2008'de tartışma konusu olurken, Adlî Tıp Kurumu 'sürekli hastalık' raporu ve Cumhurbaşkanına af başvurusu gündeme geldi. Millî Görüş tabanında 'siyasî dava' olarak görülen Kayıp Trilyon dosyası, bu süreçte hem hukuki hem siyasî bir düğüm hâline gelmişti.
Olayın seyri
- 1999 - 6 Mart 2002Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı'nın Refah Partisi Hazine yardımı (Kayıp Trilyon) soruşturması davaya dönüştü. Ankara 9. Ağır Ceza Mahkemesi 6 Mart 2002'de Erbakan'a 2 yıl 4 ay, 68 yöneticiye 1 yıl-1 yıl 2 ay arası hapis cezaları verdi.
- 3 Aralık 2003Yargıtay 9. Ceza Dairesi, Erbakan hakkındaki 2 yıl 4 ay hapis hükmünü onadı; mahkûmiyet kesinleşti. Karar, Siyasi Partiler Kanunu m.11 uyarınca parti üyeliği engelini doğurdu.
- 30 Ocak 2004Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı'nın 29 Aralık 2003 tarihli talebi üzerine Erbakan, Saadet Partisi üyeliğinden ve genel başkanlığından ayrıldığını açıkladı; partiye kapatma riski nedeniyle zorunlu ayrılış olarak duyuruldu.
- 2006 - 2007Kesinleşen cezanın infazı için çağrılar yapıldı. Erbakan sağlık raporları sunarak infazın ertelenmesini ve evde infaz talebinde bulundu. 2006'da evinin polisçe kuşatıldığı ve gözaltına alınmak istendiği iddiası gündeme geldi; dönemin Meclis Başkanı Bülent Arınç iddiayı yalanladı, Saadet lideri Temel Karamollaoğlu ve damadı Mehmet Altınöz olayı doğruladı. Adlî Tıp Kurumu süreci ve 'sürekli hastalık' tartışması başladı.
- 1 Nisan 2008 - Mayıs 2008Erbakan'ın cezasının Balıkesir Edremit/Altınoluk'taki evinde 'ev hapsi' şeklinde infazına karar verildi. Dönem basını infazın Nisan 2008'de fiilen başladığını yazdı; Cumhurbaşkanlığı kararına kadar geçen süre daha sonra 2 ay 23 gün olarak açıklandı.
- Haziran - Ağustos 2008Adlî Tıp Kurumu'nun 'sürekli hastalık, kocama ve sakatlık nedeniyle cezanın infazının mahkûmun hayatı için kesin tehlike teşkil ettiği' yönünde raporu Cumhurbaşkanlığı'na sunuldu. Rapora dayanarak Adalet Bakanlığı'nın da görüşüyle af süreci işletildi.
- 19 Ağustos 2008Cumhurbaşkanı Abdullah Gül, Anayasa m.104 ve TCK m.65 uyarınca 'sürekli hastalık' gerekçesiyle Erbakan'ın kalan hapis cezasını kaldırdı. Karar, 20 Ağustos 2008 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdi.
- 19-20 Ağustos 2008Cumhurbaşkanlığı açıklamasına göre Erbakan o tarihe kadar 2 ay 23 gün ev hapsi çekmişti. Açıklamada affın yalnızca hapis cezasının infazını kaldırdığı, adlî para cezası ve diğer hukuki sonuçların (siyasî hak yoksunluğu gibi fer'î sonuçların) af kapsamında olmadığı vurgulandı.
Erbakan'ın ağzından
Yargılamalar, Hapisler ve Yasaklann Hedefinden Vazgeçiremediği Bir Mücadele
— Davam
Bu davanın motor gücü imanlı gençliktir. Gayretli çalışmalarınız inşallah dünyadaki insanları kurtaracak
— Davam
yeryüzüne Hakk' ın hakim olması için çalışıyoruz. Yoksa kimseye ne düşmanlığımız, ne husumetimiz, ne de kan davamız vardır. Biz bilakis onların saadeti için de çalışıyoruz.
— Davam
Bu hak davanin basarisini ne bir gun one alabilirsiniz, ne de bir gun geciktirebilirsiniz. Butun mesele bu serefli davada nasil bir imtihan vereceginizdir
Sonuç
19 Ağustos 2008 affıyla Erbakan'ın hapis infazı sona erdi ve Altınoluk'taki ev hapsi kalktı; kendisi evinden çıkarak 2008-2010'da Saadet Partisi Yüksek İstişare Kurulu ve Millî Görüş lideri olarak yeniden sahada göründü. Af, yalnızca hapis cezasını kaldırdığından Erbakan'ın 2004'te doğan parti üyeliği ve seçilme engeli otomatik olarak kalkmadı; bu engel bir süre daha tartışıldı ve Erbakan ancak 17 Ekim 2010'da Saadet Partisi genel başkanlığına yeniden seçilerek fiilen döndü. Karar, AK Parti-Millî Görüş ilişkilerinde sembolik bir eşik sayıldı; Cumhurbaşkanı Gül'ün eski Millî Görüş kadrosundan bir ismin cezasını kaldırması, 28 Şubat ve Kayıp Trilyon'un 'siyasî dava' anlatısını kapatmaya dönük bir adım olarak yorumlandı. Erbakan 2011'deki vefatına kadar kalan süreyi ceza tehdidi olmadan, ancak sağlık sorunlarıyla geçirdi ve 2008 affı, sonraki dönemde 'mağduriyetin resmen tescilinin kaldırılması' olarak Millî Görüş hafızasına yerleşti.
İhtilaflı noktalar
Durum: yanlis
Cumhurbaşkanlığı açıklaması ve dönem basınına göre Erbakan affa kadar 2 ay 23 gün ev hapsi çekmişti; cezaevi yerine Altınoluk'taki evinde infaz uygulanıyordu. 'Hiç infaz görmedi' anlatısı yanlıştır.
Durum: yanlis
Resmî karar ve Cumhurbaşkanlığı açıklaması affın yalnızca hapis cezasının infazını kapsadığını, adlî para cezasını ve fer'î sonuçları (seçilme ehliyeti, parti üyeliği engeli gibi) kapsamadığını açıkça belirtir. Sitedeki mevcut metin de 'Af yalnızca hapis cezasını kapsıyordu' diyerek bunu doğru aktarır.
Durum: belirsiz
İddiayı Saadet Partisi lideri Temel Karamollaoğlu ve Erbakan'ın damadı Mehmet Altınöz doğruladı, Bülent Arınç ise 'yalan, yanlış aktarım' diyerek yalanladı ve ev hapsine çevrilmesinde kendisinin ara bulucu olduğunu anlattı. Olayın polis kayıtları ve resmî gözaltı tutanağı açık arşivde bulunamadığı için birincil belgeyle doğrulanamadı; tarafların çelişen beyanlarına dayanıyor.
Durum: belirsiz
Dönem basınında 1-2 Nisan 2008'de ev hapsinin başladığı haberleri var, ancak Cumhurbaşkanlığı'nın '2 ay 23 gün' hesabı 19 Ağustos'a göre yaklaşık 27 Mayıs başlangıcına işaret eder. Basın haberleri ile Resmî açıklama arasındaki fark, infazın fiilî başlangıcı ile resmî ev hapsi kararının tebliğ tarihleri arasındaki boşluktan kaynaklanıyor olabilir; Adalet Bakanlığı infaz dosyası açık erişimde değil.
Kaynaklar
- T.C. Cumhurbaşkanı Kararı 19 Ağustos 2008 — Necmettin Erbakan'ın kalan hapis cezasının sürekli hastalık nedeniyle kaldırılması (Resmî Gazete 20 Ağustos 2008, Sayı 26973) (birincil)
- Türkiye Cumhuriyeti Anayasası m.104 — Cumhurbaşkanı'nın sürekli hastalık halinde ceza kaldırma yetkisi (birincil)
- Türk Ceza Kanunu m.65 (765 sayılı TCK) — sürekli hastalık, kocama ve sakatlık halinde cezanın kaldırılması (birincil)
- Ankara 9. Ağır Ceza Mahkemesi kararı 6 Mart 2002 ve Yargıtay 9. Ceza Dairesi onaması 3 Aralık 2003 — Kayıp Trilyon davası 2 yıl 4 ay hapis (dönem basını özetleri üzerinden) (birincil)
- Cumhurbaşkanlığı Basın Merkezi açıklaması 19 Ağustos 2008 — affın gerekçesi, 2 ay 23 gün ev hapsi bilgisi ve kapsam açıklaması (birincil)
- Erbakan, Necmettin — Davam (Ankara) s.272, s.248, s.232-233 (birincil)
- Video deşifresi AEFSzHIvGqg — 'Bu hak davanin basarisini…' (Prof. Dr. Necmettin Erbakan, Mustafa Kurdaş ve İbrahim Titiz sunumu 26/02/2018, 07:24) (birincil)
- BBC Türkçe, Hürriyet, Milliyet 19-20 Ağustos 2008 — Gül'ün Erbakan affı haberleri (2 ay 23 gün, yalnızca hapis affı, Altınoluk ev hapsi detayları) (ikincil)
- Video deşifreleri RohUAOCCvKk ve gSDONPofUN4 — 2006 ev kuşatma iddiası ve Bülent Arınç yalanlaması (anlatı için kullanıldı, rakam/tarih için değil) (ikincil)
- Video deşifresi ONPvvKSFMek — Kayıp Trilyon davası 2 yıl 4 ay ve 68 yönetici cezaları anlatısı (anlatı için) (ikincil)