TESTAŞ (Türkiye Elektronik Sanayii A.Ş.)
1976 · Ankara & Aydın
Türkiye'nin ilk yerli yarı iletken ve mikroçip hamlesi
Erbakan'ın ağzından
“Montaj değil, her yönüyle millî ve yerli üretim” denilerek yola çıkılmış ve ülke çapında 200 büyük fabrikanın plan ve projeleri hazırlanmış, dev tesisler olarak üretime sokulmuştur. Şeker fabrikaları, çimento fabrikaları, azot sanayisi, Seka, demir ve çelik işletmeleri, Makine ve Kimya Endüstrisi (MKE), uçak sanayisi, TÜMOSAN, TAKSAN, TEMSAN, TESTAŞ hep Millî Görüş ruhu ve azmiyle harekete geçirilmiştir.
— Necmettin Erbakan, Davam, s.181 · Önder Kefoğlu (TESTAŞ kurucu mühendisi) röportajı, Subcon Turkey / İlhami Pektaş · Emin Çölaşan, Hürriyet, 27 Şubat 1998 (birincil kaynak)
Künye
- KuruluşKarar 9 Aralık 1975; temel 13 Eylül 1976 (Ankara)
- KurucuKamu-özel ortak girişim (MKE, PTT, TEK, Denizcilik Bankası); İslam Kalkınma Bankası kredisi (Erbakan, Davam s.181; Kefoğlu)
- Kuruluş amacıAskeri telsizler, yerli elektronik bileşenler, direnç, kondansatör ve yarı iletken entegre devreleri üretmek.
- Ekonomik katkıTürkiye'nin tek transistör/entegre devre (çip) ve direnç-kondansatör üreticisiydi; Ar-Ge kolu YİTAL 1983'te TÜBİTAK'ta kuruldu; Aydın'da üretim 1981'de başladı.
- Sonraki âkıbetAydın tesisi 20 Aralık 1995'te 1,15 milyon dolara Tayvanlı ortaklığa satıldı, üretim 1997 sonunda durdu (123 işçi). Ankara tesisi 1998'de ODTÜ'ye devredildi; 2008'de ODTÜ MEMS Merkezi oldu.
Kendi anlatımından video kesitleri
Millî Hedeflerimiz sunumu — Erbakan'ın kendi anlatımı
- 46:31“Elektronik sanayine büyük önem veriyoruz. TESTAŞ'ın Ankara'da kuracak olduğu araştırma merkezi…”
- 47:08“TESTAŞ'ın Erzurum'da ve Hasankale'de kurmakta olduğu fabrikalarda… dirençleri görmekteyiz.”
Deşifre yalnız anlatı ve alıntı için kullanılmıştır. Kesitlerde geçen rakamlar Erbakan'ın kendi ifadesidir; bu arşiv onları veri olarak doğrulamamıştır — künyedeki sayılar yazılı kaynaklardan gelir.
Çelişen kaynaklar
Kuruluş
Karar 9 Aralık 1975, temel 13 Eylül 1976, 100 milyon TL sermaye; ortaklar MKE, PTT, TEK, Denizcilik Bankası; %51 özel statü (Kefoğlu). Ankara Eskişehir yolu 9. km'de 3 fabrika + Ar-Ge, Aydın'da paketleme/direnç-kondansatör fabrikası. Planlanan Erzurum ve Pasinler tesisleri kurulamadı.
Karar 9 Aralık 1975, temel 13 Eylül 1976, 100 milyon TL sermaye; ortaklar MKE, PTT, TEK, Denizcilik Bankası; %51 özel statü (Kefoğlu). Ankara Eskişehir yolu 9. km'de 3 fabrika + Ar-Ge, Aydın'da paketleme/direnç-kondansatör fabrikası. Planlanan Erzurum ve Pasinler tesisleri kurulamadı.
Teknoloji
1977'de ABD'li Exar'dan bipolar 3 inç wafer know-how'ı alındı; İslam Kalkınma Bankası 13 milyon dolar kredi verdi, 3 milyonu TÜBİTAK MAM'da YİTAL laboratuvarına gitti (1983). Aydın'da üretim 1981'de başladı (Çölaşan).
1977'de ABD'li Exar'dan bipolar 3 inç wafer know-how'ı alındı; İslam Kalkınma Bankası 13 milyon dolar kredi verdi, 3 milyonu TÜBİTAK MAM'da YİTAL laboratuvarına gitti (1983). Aydın'da üretim 1981'de başladı (Çölaşan).
Samsung teklifi
1989-90: 20 milyon dolarlık tevsi; Samsung 15 milyon koyacaktı, Türkiye'den 5 milyon istendi; Can Gür 2 milyon taahhüt etti; kalan 3 milyon “özelleştirme kapsamında, kuruş harcanamaz” denerek verilmedi (haber7, 7 Mayıs 2025, Can Gür tanıklığı; Kefoğlu aynı olayı anlatır).
1989-90: 20 milyon dolarlık tevsi; Samsung 15 milyon koyacaktı, Türkiye'den 5 milyon istendi; Can Gür 2 milyon taahhüt etti; kalan 3 milyon “özelleştirme kapsamında, kuruş harcanamaz” denerek verilmedi (haber7, 7 Mayıs 2025, Can Gür tanıklığı; Kefoğlu aynı olayı anlatır).
Özelleştirme tarihi ve bedeli
Aydın tesisi 20 Aralık 1995'te 1.150.000 dolara (yarısı peşin) Tayvanlı Cheng Chung Lee'nin %60 ortak olduğu şirkete satıldı; 160 dönüm, 15.000 m² kapalı alan; “3 yıl üretim garantisi” şartı vardı; üretim 1997 sonunda durdu, 123 işçi açıkta kaldı (Çölaşan, 27 Şubat 1998). Belgesel bölümünde “31 Aralık 1995” yazıyor — gün farkı; Çölaşan'ın tarihi esas alındı.
Aydın tesisi 20 Aralık 1995'te 1.150.000 dolara (yarısı peşin) Tayvanlı Cheng Chung Lee'nin %60 ortak olduğu şirkete satıldı; 160 dönüm, 15.000 m² kapalı alan; “3 yıl üretim garantisi” şartı vardı; üretim 1997 sonunda durdu, 123 işçi açıkta kaldı (Çölaşan, 27 Şubat 1998). Belgesel bölümünde “31 Aralık 1995” yazıyor — gün farkı; Çölaşan'ın tarihi esas alındı.
“HAVELSAN ve TÜBİTAK SAGE'ye devredildi” iddiası
Bu arşivde daha önce yazılıydı; kaynağı bulunamadı ve düzeltildi. Doğrulanan: Ankara fabrika ve arazisi 1998'de ODTÜ'ye devredildi (Teknoloji Geliştirme Bölgesi), 2008'de üzerinde ODTÜ MEMS Merkezi kuruldu; Ar-Ge kolu YİTAL → TÜBİTAK BİLGEM (Pektaş/Kefoğlu).
Bu arşivde daha önce yazılıydı; kaynağı bulunamadı ve düzeltildi. Doğrulanan: Ankara fabrika ve arazisi 1998'de ODTÜ'ye devredildi (Teknoloji Geliştirme Bölgesi), 2008'de üzerinde ODTÜ MEMS Merkezi kuruldu; Ar-Ge kolu YİTAL → TÜBİTAK BİLGEM (Pektaş/Kefoğlu).
Dönemin basını ve kaynakça
- Hürriyet, Emin Çölaşan, 27 Şubat 1998 — “Özelleştirme rezaleti” (Aydın satışının belgesi)
- haber7, Faruk Arslan, 7 Mayıs 2025 — Can Gür (Canovate) tanıklığı: Samsung görüşmesi
- Subcon Turkey / İlhami Pektaş — Önder Kefoğlu röportajı: kuruluş, Exar, YİTAL, ODTÜ devri
- Ekonomim, köşe yazısı — “1976'da kurulan çip fabrikamızı yok edenlere inat…”