MNP'ye Kapatma Davası Açıldı
5 Mart 1971
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı, Millî Nizam Partisi'nin 648 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'nun 92, 94, 97 ve 101. maddelerine aykırı faaliyette bulunduğu iddiasıyla 5 Mart 1971'de Anayasa Mahkemesi'ne kapatma davası açtı. İddianamede parti programı, tüzüğü ve bazı yöneticilerin beyan ve eylemlerinin laiklik ilkesine aykırılık oluşturduğu ileri sürüldü. Dava, 12 Mart 1971 Muhtırası'ndan tam bir hafta önce açılmış olmasıyla dikkat çeker ve 20 Mayıs 1971'de partinin kapatılmasıyla sonuçlanan sürecin resmî başlangıcıdır.
Arka plan
Millî Nizam Partisi 26 Ocak 1970'te Necmettin Erbakan ve arkadaşlarınca kurulmuş; 14 Ekim 1969'da 18 bağımsız adayla Meclis'e giren Millî Görüş çizgisinin parti çatısı olmuştu. Erbakan, 1948-1965 akademik hattı ve Gümüş Motor tecrübesiyle "millî sanayi ve adil düzen" fikrini siyasete taşımış, Adalet Partisi'nin ithalatçı-montajcı çizgisine karşı yerli üretim ve manevî kalkınmayı savunuyordu. Bu dil, Ankara'da "lâiklik karşıtlığı" ve "dini siyasete alet etme" tartışmasını tetikledi. 648 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'nun 92. maddesi partilerin Atatürk inkılaplarına ve laiklik ilkesine aykırı amaç güdemeyeceğini, 94, 97 ve 101. maddeleri ise dini esaslara dayalı devlet düzeni isteme, dini propaganda ve Atatürk'e saygısızlık yasaklarını düzenliyordu. Başsavcılık, MNP'nin özellikle 1970 sonbaharındaki Konya ve Anadolu mitinglerindeki söylemler ile teşkilat faaliyetlerini bu maddeler kapsamında laikliğe aykırı gördü. Siyasi tansiyonun yükseldiği 1970-1971 kışında kapanma tehdidi partinin üzerinde asılıydı; Erbakan ise bütün kapatmaların "başarıdan dolayı" yapıldığı ve Millî Görüş'ün milletin aslına dönüşü olduğu görüşünü savunuyordu.
Olayın seyri
- 26 Ocak 1970Millî Nizam Partisi Ankara'da resmen kuruldu; Erbakan'ın deyişiyle "milletin aslına dönüş" hareketinin parti çatısı doğdu. Parti programı millî-manevî değerlerin korunması, ağır sanayi ve adil ekonomik düzen vurgusunu taşıyordu.
- 1970 sonbaharı — 1971 kışıMNP'nin miting ve teşkilat faaliyetleri savcılık takibine girdi. Parti yöneticilerinin laiklik karşıtı söylem iddiasıyla basına yansıyan beyanları toplandı; 648 sayılı Kanun'un 92, 94, 97 ve 101. maddelerine aykırılık şüphesiyle dosya oluşturuldu.
- 5 Mart 1971Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı, 648 sayılı Kanun'un 92, 94, 97 ve 101. maddelerine aykırı faaliyet iddiasıyla Millî Nizam Partisi'nin kapatılması istemiyle Anayasa Mahkemesi'ne başvurdu. Esas numarası S.P.1970/3 olan iddianame bu tarihte mahkeme kaydına girdi.
- 12 Mart 1971Türk Silahlı Kuvvetleri komuta kademesi hükümete muhtıra verdi. 5 Mart'taki kapatma davası muhtıradan 7 gün önce açılmış olduğu için "ordu müdahalesinden bağımsız bir hukuki süreç mi, siyasî iklimin parçası mı" tartışması doğdu.
- 20 Mayıs 1971Anayasa Mahkemesi MNP'yi kapattı (Karar S.P.1971/1). Gerekçede parti programı ve faaliyetlerinin laiklik ilkesine aykırı olduğu hükmü yer aldı. Karar 15 Haziran 1971'de Resmî Gazete'de yayımlandı.
- 1971 yazıKapatma kararının ardından MNP kadrosu dağıldı; Erbakan bir süre İsviçre'ye gitti, kadro Ekim 1972'de Millî Selamet Partisi'ni kurarak Millî Görüş çizgisini sürdürdü. Erbakan kapatmaları "partiler başarılarından dolayı kapatılmıştır" sözüyle yorumladı.
Erbakan'ın ağzından
Bizim partilerimizin kapatılmasına gelince bu partiler başarılarından dolayı kapatılmıştır.
— Prof. Dr. Necmettin ERBAKAN - Neden Siyaset ?
Milli Görüş' ün tarihi Hz. Adem (a.s.) ile başlar.
— Davam
Biz Milli Nizam Partisi'ni kapatmak için ihtilal yaptık.
— Türkiye'nin Temel Meseleleri
Sonuç
Dava 20 Mayıs 1971'de MNP'nin kapatılmasıyla sonuçlandı; kapatma Anayasa'nın laiklik ilkesi gerekçesine dayandı ve karar Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdi. Millî Görüş hareketi tüzel kişiliğini kaybetse de Erbakan'ın "başarıdan dolayı kapatılma" yorumu ve "aslına dönüş" teziyle süreklilik vurgusu korundu; kadro 11 Ekim 1972'de Millî Selamet Partisi'ni kurdu ve 1973 seçimlerinde yeniden Meclis'e döndü. 5 Mart başvurusunun 12 Mart Muhtırası'ndan bir hafta önce gelmesi, sonraki yıllarda "sivil yargı süreci mi, muhtıra ikliminin parçası mı" tartışmasının kaynağı oldu; kapatma, Türkiye'de parti kapatma içtihadının ilk örneklerinden biri olarak kayda geçti.
İhtilaflı noktalar
Durum: yanlis
İddianamenin Anayasa Mahkemesi kaydına giriş tarihi 5 Mart 1971'dir; Muhtıra 12 Mart 1971'de verildi. Arada 7 gün vardır. AYM Esas S.P.1970/3 numarasındaki 1970 yılı, dosyanın savcılıkta hazırlanmaya başladığı yılı gösterir, başvuru tarihini değil.
Durum: belirsiz
Sitedeki kısa metin ve iddianame künyesi 92, 94, 97 ve 101. maddelerin birlikte dayanak gösterildiğini söyler; bu maddeler laiklik, dini esaslara dayalı devlet düzeni isteme ve Atatürk inkılapları dahil geniş bir çerçeveyi kapsar. İddianamenin tam metni görülmeden hangi eylemin hangi maddeye bağlandığını madde-madde doğrulamak mümkün değil; AYM kararının gerekçesi de birden fazla maddeye atıf yapar.
Durum: belirsiz
Kronoloji olarak dava muhtıradan önce açılmış olsa da kapatma kararı muhtıra sonrası askerî iklimde verildi. Muhsin Batur'un hatıratındaki "Biz Milli Nizam Partisi'ni kapatmak için ihtilal yaptık" sözü Erbakan tarafından aktarılır (Türkiye'nin Temel Meseleleri, s.18) ve kapatmanın siyasî motivasyonuna dair anlatıyı besler; ancak hukuken karar AYM'nin iddianameye dayalı hükmüdür. Nedensellik bağını kesinleştirecek bir belge külliyatta bulunamadı.
Kaynaklar
- Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı iddianamesi, AYM Esas S.P.1970/3 (5 Mart 1971 tarihli başvuru — MNP'nin 648 SK 92, 94, 97 ve 101. maddelere aykırılık iddiasıyla kapatılması istemi) (birincil)
- Anayasa Mahkemesi Kararı S.P.1971/1, 20 Mayıs 1971 (MNP'nin kapatılması), RG 15 Haziran 1971 (birincil)
- 648 sayılı Siyasi Partiler Kanunu (birincil)
- Erbakan, Necmettin — Davam (MGV Yayınları, Ankara) (birincil)
- Erbakan, Necmettin — Türkiye'nin Temel Meseleleri (birincil)
- Prof. Dr. Necmettin ERBAKAN - Neden Siyaset ? (video, 00:48) (birincil)
- 12 Mart 1971 Muhtırası — resmî takvim ve TBMM arşivi özetleri (ikincil)