MNP Kapatıldı

20 Mayıs 1971

Anayasa Mahkemesi, Millî Nizam Partisi'nin (MNP) laik devlet niteliği ve Atatürk devrimciliğinin korunması ilkelerine aykırı faaliyette bulunduğu gerekçesiyle kapatılmasına 20 Mayıs 1971'de karar verdi. 26 Ocak 1970'te kurulan parti 1 yıl 3 ay 24 gün yaşamış oldu. Karar sonrası hakkında siyasî yasak doğan Necmettin Erbakan bir süre İsviçre'de kaldı ve Millî Görüş hareketi 11 Ekim 1972'de Millî Selamet Partisi (MSP) ile yeniden örgütlendi.

Arka plan

MNP, 26 Ocak 1970'te Necmettin Erbakan liderliğinde 'millî ve manevî değerlere dönüş' programıyla kuruldu. Program ve Konya mitingi gibi eylemler kısa sürede laiklik tartışması doğurdu; üniversite işgalleri, sokak şiddeti ve ekonomik tıkanma ile birlikte 1970 sonbaharından itibaren siyaset vesayet tartışmalarının odağına yerleşti. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı, partinin program ve faaliyetlerinin Anayasa'nın laiklik ilkesine aykırı olduğu iddiasıyla kapatma davası açtı. 12 Mart 1971 Muhtırası ile başlayan ara rejim, laiklik-irtica gerilimini keskinleştirdi ve AYM gündemindeki MNP dosyasının siyasî iklimini belirledi.

Olayın seyri

• 26 Ocak 1970Millî Nizam Partisi resmen kuruldu; kuruluş dilekçesi Ankara Valiliği'ne verildi, genel başkanlığa Necmettin Erbakan seçildi. Parti programındaki millî-manevî düzen vurgusu kısa sürede basın ve siyasette laiklik tartışması başlattı.
• 1970 sonbaharı – Ocak 1971Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı, MNP hakkında Anayasa'nın laik devlet niteliğine aykırılık gerekçesiyle Anayasa Mahkemesi'ne kapatma davası açtı. İddianamede Konya mitingi ve parti yayınlarındaki din-devlet ilişkisi söylemi delil gösterildi; dosya AYM'de E.1971/1 sırasıyla gündeme alındı.
• 12 Mart 1971, 13:00Genelkurmay ve kuvvet komutanlarının muhtırası TRT'den yayımlandı; Meclis ve hükümet anarşiyi önleyememek ve Atatürkçü reformları geciktirmekle eleştirildi. Muhtıra sonrası Demirel hükümeti istifaya yöneldi ve 26 Mart'ta Nihat Erim'in partilerüstü hükümeti kuruldu; MNP davasının görüleceği siyasî zemin ara rejime dönüştü.
• Mart – Mayıs 1971Ara rejimde sıkıyönetim ilan edildi, partiler ve dernekler mercek altına alındı. Erbakan ve bazı MNP yöneticileri yargılama ve siyasî baskı nedeniyle yurt dışına gitti; AYM heyeti raportör raporunu tamamlayıp kapatma istemini esastan görüşmeye başladı.
• 20 Mayıs 1971Anayasa Mahkemesi, E.1971/1 ve K.1971/1 sayılı kararıyla MNP'nin Anayasa'nın laiklik ve Atatürk devrimciliğinin korunması ilkelerine aykırı faaliyet odağı olduğu gerekçesiyle kapatılmasına ve yöneticileri hakkında siyasî yasak uygulanmasına karar verdi. Karar aynı gün tefhim edildi.
• 2 Haziran 1971 – Sonbahar 1971Kapatma kararı Resmî Gazete'de yayımlanarak kesinleşti. Erbakan bir süre İsviçre'de kaldı; Millî Görüş çevresi, siyasî yasağın kalkacağı zeminde yeni parti kuruluşu için hazırlığa başladı ve 11 Ekim 1972'de Millî Selamet Partisi (MSP) kuruldu.

Erbakan'ın ağzından

Milletimizin gerçek ruh kökü olan Milli Görüş hareketini, asırlık geçici bir aradan sonra yeniden başlattığımız ilk günlerde muarızlarımız bize şunu diyorlardı:

— Davam

Bu ülkede camiler açık değil mi, isteyen namazını kılmıyor mu? Mevlit okutmuyor mu? İsteyen orucunu tutup hacca gitmiyor mu? Karışmıyoruz, herkes serbest. Peki daha ne istiyorsunuz?

— Davam

partileri kapatmak, secime sok-mak, vetolar yapmak suretiyle nerşey perişan edilmiştir.

— Türkiye'nin Temel Meseleleri

Bizim partilerimizin kapatılmasına gelince bu partiler başarılarından dolayı kapatılmıştır.

Sonuç

MNP'nin kapatılması, Millî Görüş'ün ilk siyasî tecrübesini 1 yıl 3 ay 24 günde sonlandırdı; karar hem partiyi hem yöneticilerini siyasî yasak kapsamına aldı. Erbakan bir süre İsviçre'de kaldı, hareket yer altına çekilmeden 11 Ekim 1972'de MSP ile yeniden örgütlendi. Kapatma, 12 Mart ara rejiminin laiklik yorumunun ve 1971-73 Anayasa değişiklikleriyle siyasetin daraltılmasının sembol davalarından biri olarak kayda geçti; 1973 seçimlerinde MSP'nin Meclis'e dönüşünün siyasî zeminini hazırladı.

İhtilaflı noktalar

Kaynaklar

• AYM Kararı E.1971/1, K.1971/1, 20 Mayıs 1971 — Millî Nizam Partisi'nin kapatılması (birincil)
• Resmî Gazete, Haziran 1971 (AYM K.1971/1'in yayımlandığı sayı, No. 13920 civarı) (birincil)
• Erbakan, Necmettin — Davam (MNP'nin anlamı ve ilk günler anlatısı) (birincil)
• Erbakan, Necmettin — Türkiye'nin Temel Meseleleri (parti kapatma ve antidemokratik tedbir eleştirisi) (birincil)
• TBMM arşivi – MNP kuruluşu ve 12 Mart dönemi kronolojisi (karşılaştırma kaynağı) (ikincil)
• Serap Yazıcı / Kemal Gözler — Türk Anayasa Hukuku ve parti kapatma rejimi üzerine literatür (MNP 1971 kararı değerlendirmesi) (ikincil)