İstanbul Erkek Lisesi'ne Başladı

1937

Babasının tayinleri yüzünden ilkokulu Trabzon'da bitiren Erbakan, 1937'de İstanbul Erkek Lisesi'ne girdi ve orta tahsiline burada başladı; okulu 1943'te bitirdi. Bunu en açık biçimde kendisi yazar: "1937 yılında girdiğim İstanbul Erkek Lisesini 1943 yılında bitirdim." MEB'in Necmettin Erbakan Anadolu İmam Hatip Lisesi sayfasının aktarımına göre babasının ilk tercihi Alman Lisesi'ydi, öğrenim süresi hazırlık sınıfıyla birlikte yedi yıl olduğu için İstanbul Erkek Lisesi seçildi — bu anlatının başka bağımsız kaynağı yok. Okulun "sayısal dersleri Almanca okutan" kimliği ise 1958 sonrasına aittir; Erbakan'ın öğrencilik yıllarındaki durum kaynaklarda çelişkilidir.

Arka plan

Erbakan'ın babası Mehmet Sabri Bey hâkimdi ve ağır ceza reisliği yapıyordu; tayinleri yüzünden aile şehir şehir dolaştı. Erbakan ilkokula Kayseri Cumhuriyet İlkokulu'nda başladı, babası Trabzon'a tayin olunca ilkokulu Trabzon'da bitirdi. 1937'de aile İstanbul'a yerleşti ve çocuğun orta öğrenimi için okul seçimi gündeme geldi. Girdiği okul 1923'ten beri "İstanbul Erkek Lisesi" adını taşıyordu; 1923'te Beyazıt'taki konağa nakledilmiş (okulun kendi sitesi ve TR Vikipedi bu binayı "Fuat Paşa Konağı", Türk Maarif Ansiklopedisi "eski Maliye Nezareti binası" diye anar), 1933'te Cağaloğlu'ndaki eski Düyûn-ı Umûmiye binasına geçmişti (okulun resmî sitesi, TR Vikipedi ve İstanbul Üniversitesi İletim yazısı 1933 der; İELEV tarihçesi 1932 der). 1934'te yatılı kısmı kaldırılmış, orta ve lise kısımları olan kalabalık bir devlet okuluydu: Türk Maarif Ansiklopedisi'ne göre 1935-1936'da yirmi sekiz dersanesinde yaklaşık 1.600, 1936-1937'de 1.800 öğrenci vardı. Okulun müdürlüğünü İELEV tarihçesine göre 1926'dan 25 Ağustos 1947'deki vefatına kadar (arada kısa bir Şerif İnan dönemi hariç) Celal Ferdi Gökçay yürütüyordu; Gökçay'ın Erbakan'ın kaydı veya öğrenciliğiyle belgelenmiş bir teması yoktur, bu yalnızca kurumsal bağlamdır.

Olayın seyri

1937 öncesiİlkokula Kayseri Cumhuriyet İlkokulu'nda başladı; babası Trabzon'a tayin olunca ilkokulu Trabzon'da tamamladı. İslam Düşünce Atlası ilkokulu "okul birincisi olarak" bitirdiğini aktarır.
1937Aile İstanbul'a yerleşti. Babası Mehmet Sabri Bey'in ilk niyeti oğlunu Alman Lisesi'ne yazdırmaktı; okulun öğrenim süresi hazırlık sınıfıyla birlikte yedi yıl olduğu için İstanbul Erkek Lisesi tercih edildi. (Bu gerekçe Erbakan'ın kendi kitabında yok, biyografi anlatısıdır.)
1937 ders yılıİstanbul Erkek Lisesi'ne girdi. Okulun orta kısmında öğrenime başladı; 1943'e kadar süren altı yıllık öğrenim orta ve lise kısımlarını birlikte kapsıyor.
1937 ders yılı başıDerslere bir ay gecikmeli başladı.
1937-1938 ders yılıOkulda orta kısmın birinci sınıfı üç şubeye indirildi, dördüncü sınıf dokuz, beşinci sınıf dört şubeye çıkarıldı — Erbakan'ın girdiği yılın okul içi düzenlemesi.
Lise birinci sınıf (yaklaşık 1940-1941 ders yılı)Okulda "Derya Necmettin" lakabıyla anıldığı aktarılır. İslam Düşünce Atlası, not vermekteki katılığıyla ün yapmış "Sıfırcı Avni" lakaplı fizik hocasından ilk defa 10 alan öğrencinin Erbakan olduğunu söyler ve bunu açıkça LİSE BİRİNCİ SINIFA yerleştirir — yani 1937 girişinin değil, sonraki dönemin hadisesidir.
1942MEB ve İELEV tarihçelerine göre okulda Almanca öğretime ara verildi (Erbakan'ın mezuniyetinden bir yıl önce).
1943İstanbul Erkek Lisesi'ni bitirdi. Kurum kaynakları "birincilikle bitirdi" der (Erbakan Vakfı özgeçmişi; İslam Düşünce Atlası: "İstanbul Erkek Lisesi'ni 1943 yılında birincilikle bitirecektir"). Erbakan kendi kitabında "lise birincilerinin sınavsız girme hakkı olmasına rağmen sınava girmeyi tercih ettim" der; bu ifade birinciliğe işaret ediyor okunabilir, ancak Erbakan kendisinin lise birincisi olduğunu açıkça yazmaz — bu bir çıkarımdır.

Erbakan'ın ağzından

İlkokula Kayseri Cumhuriyet İlkokulunda başladım. Babam Trabzon'a tayin olduğundan ilkokulu burada tamamladım. 1937 yılında girdiğim İstanbul Erkek Lisesini 1943 yılında bitirdim.

— Necmettin Erbakan, Davam (külliyat metni; OCR kaynaklı satır kesmeleri ve virgül hatası düzeltilerek aktarıldı)

Lise tahsilimden sonra, İstanbul Teknik Üniversitesine girdim. Bizim dönemimizde lise birincilerinin sınavsız girme hakkı olmasına rağmen sınava girmeyi tercih ettim. Sınav sonucunda, doğrudan ikinci sınıftan başlatıldım.

— Necmettin Erbakan, Davam

Sonuç

Erbakan'ın 1937'de başlayan bu öğrenimi 1943'te sona erdi ve doğrudan İstanbul Teknik Üniversitesi Makine Fakültesi'ne açıldı. Kendi ifadesine göre lise birincilerine tanınan sınavsız giriş hakkını kullanmayıp sınava girdi ve doğrudan ikinci sınıftan başlatıldı. İslam Düşünce Atlası bunu şöyle aktarır: "girdiği imtihanda 2 bin kişi arasından ilk 10'a girme başarısını gösterince, İstanbul Teknik Üniversitesi'nin ikinci sınıfından yüksek öğrenimine başlar." Okulun kendisi bugün Erbakan'ı "Ünlü Mezunlarımız" sayfasında "Siyaset Adamları ve Bürokratlar" başlığı altında sayıyor. Buna karşılık, kronolojide sık tekrarlanan "Almancasının temeli lisede atıldı" cümlesinin kaynağı yoktur: Erbakan'ın Almanca öğrenimine dair kendi ağzından tek bir cümle bile külliyatta bulunmuyor ve okulun Almanca öğretim yaptığı yıllar tartışmalıdır.

İhtilaflı noktalar

İddia: İstanbul Erkek Lisesi, Erbakan'ın okuduğu 1937-1943 yıllarında derslerin bir kısmını Almanca okutuyordu; Erbakan'ın Almancasının temeli bu yıllarda atıldı.
Durum: belirsiz
Kaynaklar birbiriyle çelişiyor. MEB Ortaöğretim Genel Müdürlüğü'nün resmî sayfası ve okulun mezun vakfı İELEV, Almanca öğretime "1942'de ara verildiğini" yazıyor — bu, 1937-1942 arasında öğretimin sürdüğü anlamına gelir. Buna karşılık Türk Maarif Ansiklopedisi (Fatih Güldal) Almanca öğretimin Kasım 1918'de İtilaf devletlerinin isteğiyle sonlandırıldığını; TR Vikipedi de I. Dünya Savaşı'ndan sonra Almanya İmparatorluğu'nun yurt dışı okulları desteğini kaldırmasıyla İstanbul Sultanisi'ndeki Almanca eğitimine ara verildiğini yazıyor. Okulun kendi resmî tarihçesi ara vermeden hiç söz etmiyor; Almanca öğretim kararını 1911'e koyuyor (TR Vikipedi aynı kararı 1917 der). Yeniden başlama konusunda kaynaklar aslında büyük ölçüde ÖRTÜŞÜYOR: Türk Maarif Ansiklopedisi de MEB OGM de 1957 Türkiye-Federal Almanya kültür anlaşmasını işaret ediyor, okulun kendi sitesi 1958-1959 ders yılını veriyor; yalnız TR Vikipedi 1955 diyor. Çelişki bu yüzden yeniden başlamada değil, ARA VERME tarihindedir (Kasım 1918 / I. Dünya Savaşı sonrası ile 1942 arasında). Kesin olan şu: matematik-fizik-kimya-biyolojinin Almanca okutulduğu düzen 1958-1959 ders yılından sonradır, yani Erbakan'ın mezuniyetinden en az 15 yıl sonra. Ayrıca biyografilerin kendi anlatısı da bu iddiaya ters düşüyor: babası Almanca için Alman Lisesi'ni düşünmüş, süre uzun diye İstanbul Erkek Lisesi'ni seçmiş. Konuyu çözecek birincil belge (dönem ders çizelgesi, okul yıllığı, Maarif Vekâleti kararı) bulunamadı.

İddia: "1937'de ortaokulu İstanbul Erkek Lisesi'nde birinci olarak tamamladı." (Yeniden Refah Partisi resmî özgeçmişi, 3. cümle)
Durum: yanlis
Erbakan kendi kitabında "1937 yılında GİRDİĞİM İstanbul Erkek Lisesini 1943 yılında bitirdim" diyor — 1937 giriş yılıdır, bitiriş değil. Ayrıca 29 Ekim 1926 doğumlu birinin 1937'de ortaokulu bitirmiş olması yaş olarak imkânsızdır (10-11 yaşında olurdu). Millî Gençlik Derneği ve İslam Düşünce Atlası da 1937'de orta tahsile BAŞLADIĞINI yazıyor. YRP'nin resmî özgeçmişindeki cümle muhtemelen "ortaokula başladı"nın bozulmuş hâli.

İddia: Erbakan 1943'te İstanbul Erkek Lisesi'ni "5 tam puan üzerinden 5" ortalamayla bitirdi ve bu rekor 83 yıldır kırılamadı.
Durum: belirsiz
Sözcü haberi (3 Mart 2026, Emin Özgönül) bu rakam için hiçbir kaynak göstermiyor; bilgiler anma törenlerindeki anlatıma dayanıyor. Erbakan'ın karnesi, diploması veya okul kaydı hiçbir açık arşivde bulunamadı. 1940'ların Türk lise not ölçeği de doğrulanabilir bir kaynakta teyit edilemediği için rakam ne teyit ne de reddedilebiliyor.

İddia: Fizik öğretmeninin adı "Avni Kuren" (veya "Avni Kuler")dir.
Durum: belirsiz
Aynı öğretmenin soyadı üç farklı biçimde yazılıyor: MEB'in Necmettin Erbakan Anadolu İHL sayfası "Avni Kuren", külliyattaki video deşifresi "Avni Kuler", okulun kendi mezun vakfı İELEV'in 1926-1947 öğretmen kadrosu listesi ise "Fizik'te ... Sıfırcı Avni Kulen" diyor. Okulun kendi kadro listesi en güçlü dayanak olduğu için "Kulen" en muhtemel yazımdır, ama tek kaynağa dayanıyor. Erbakan'ın bu öğretmenden 10 aldığı iddiası da hiçbir belgeye değil, biyografi anlatısına dayanıyor.

İddia: Babası onu Alman Lisesi'ne yazdırmak istedi; öğrenim süresi hazırlık sınıfıyla birlikte yedi yıl olduğu için vazgeçip İstanbul Erkek Lisesi'ni seçti.
Durum: belirsiz
Bu anlatının doğrulanabilir tek yazılı kaynağı MEB Necmettin Erbakan Anadolu İmam Hatip Lisesi sayfasıdır ("bu okuldaki öğrenim süresi hazırlık sınıfıyla birlikte yedi yıl olduğundan"); külliyattaki video deşifresi (VwIeQ6hcNpA) neredeyse birebir aynı cümleyi taşıyor — yani iki ayrı kaynak değil, tek anlatının iki kopyasıdır. İslam Düşünce Atlası sayfasının ham metni taranmış, "Alman Lisesi" ve "yedi yıl" ifadelerinin orada hiç geçmediği görülmüştür. Erbakan kendi kitabında bundan hiç söz etmiyor. Alman Lisesi'nin (Deutsche Schule Istanbul) 1937'deki öğrenim süresinin hazırlıkla birlikte yedi yıl olduğu, okulun kendi tarihçesinden doğrulanamadı.

Kaynaklar

Necmettin Erbakan, Davam, Millî Gazete Ankara Kitap Kulübü — s.5-6 (Erbakan'ın kendi kalemi) (birincil)
TDV İslâm Ansiklopedisi, "ERBAKAN, Necmettin" — Nazım Maviş, EK-1, s.411-413 (2020) (ikincil)
Türk Maarif Ansiklopedisi, "İSTANBUL ERKEK LİSESİ" — Fatih Güldal (okulun yapısı, öğrenci sayıları, 1937-1938 şube düzenlemesi, Almanca öğretimin Kasım 1918'de bitişi, yeniden başlangıcın 1957 kültür anlaşmasına bağlanması) (ikincil)
MEB Ortaöğretim Genel Müdürlüğü, "Tarihî 100 Lise" — İstanbul Lisesi sayfası (Almanca öğretime 1942'de ara verildiği, 1957 Kültür Anlaşması ve 1958'de yeniden başlangıç) (ikincil)
İstanbul Erkek Lisesi resmî okul sitesi — "Okulumuzun Tarihçesi" (1923'te Beyazıt'taki Fuat Paşa Konağı'na nakil, 1933'te Cağaloğlu'ndaki Duyun-u Umumiye binasına geçiş, 1911 Almanca öğretim kararı, 1934'te yatılılığın kaldırılması, 1958-1959'da Almanca öğretime başlanması; adres Türkocağı Cad. No:4 Cağaloğlu) (ikincil)
İELEV (İstanbul Erkek Liseliler Eğitim Vakfı) — "Tarihçe" (1926-1947 öğretmen kadrosu listesinde "Sıfırcı Avni Kulen") (ikincil)
İELEV — "İEL Tarihçesi (Yıllara Göre)" (ikincil)
İslam Düşünce Atlası, "Necmettin Erbakan" — Abdulkadir Macit, Lütfi Sunar (orta tahsile bir ay gecikmeli başlama, "Derya Necmettin" lakabı, "Sıfırcı Avni"den 10 alması) (ikincil)
Erbakan Vakfı — Necmettin Erbakan Özgeçmiş ("1943 Yılında İstanbul Erkek Lisesi'ni birincilikle bitirdi") (ikincil)
Yeniden Refah Partisi — Özgeçmiş ("1937'de ortaokulu İstanbul Erkek Lisesi'nde birinci olarak tamamladı" — hatalı cümle) (ikincil)
MEB — Necmettin Erbakan Anadolu İmam Hatip Lisesi, "Prof. Dr. Necmettin Erbakan" sayfası (Alman Lisesi tercihi, fizik öğretmeni "Avni Kuren", Ahmet Berker'in değerlendirmesi, okul yıllığı notu) (ikincil)
Millî Gençlik Derneği — Prof. Dr. Necmettin Erbakan ("1937 yılında İstanbul Erkek Lisesi'nde orta tahsiline başladı") (ikincil)
Sözcü, "Erbakan'ın rekoru 83 yıldır kırılamadı" — Emin Özgönül, 3 Mart 2026 (lise ortalaması "5 üzerinden 5" iddiası, kaynak gösterilmemiş) (ikincil)
Vikipedi (TR), "İstanbul Erkek Lisesi" (Almanca öğretimin I. Dünya Savaşı sonrası kesildiği, 1955'te yeniden başladığı) (ikincil)
İTÜ İnşaat Fakültesi — Mezunlar: Süleyman Demirel (1949'da mezun) (ikincil)
Salt Research — "İstanbul Erkek Lisesi (Düyun-u Umumiye Binası)", 6 Aralık 1908 tarihli kartpostal, Harika-Kemali Söylemezoğlu Arşivi (birincil)
Wikimedia Commons — "1930 01 10 Milliyet Istanbul Erkek Lisesi.jpg" (Milliyet, 10 Ocak 1930; kaynak İstanbul Üniversitesi) (birincil)
İstanbul Erkek Lisesi resmî okul sitesi — "Ünlü Mezunlarımız" ("SİYASET ADAMLARI VE BÜROKRATLAR ... 3- Necmettin ERBAKAN") (ikincil)
İstanbul Üniversitesi İletim — "İstanbul Erkek Lisesi Binasının Gizemleri", 18 Mayıs 2021 (binanın Cağaloğlu'nda olduğu ve 1933'te Atatürk tarafından okula tahsis edildiği; yazıda Almanca öğretime dair HİÇBİR ifade yoktur) (ikincil)