CHP-MSP Koalisyonu Sona Erdi

17 Kasım 1974

CHP ile MSP'nin 26 Ocak 1974'te kurduğu koalisyon hükümeti, ortaklar arasındaki görüş ayrılıklarının derinleşmesi üzerine dağıldı. Bülent Ecevit'in 18 Eylül 1974'te sunduğu istifanın ardından kurulan Sadi Irmak azınlık hükümetinin güvenoyu alamamasıyla süreç 17 Kasım 1974'te hükümetin resmen düşmesiyle sonuçlandı. Böylece Kıbrıs Barış Harekâtı'nı ve Ağır Sanayi hamlesinin ilk adımlarını sığdıran 10 aylık koalisyon dönemi kapandı.

Arka plan

1973 genel seçimlerinde hiçbir parti tek başına iktidar olacak çoğunluğu alamamıştı. CHP yüzde 33,3 ile birinci, MSP ise yüzde 11,8 oy ve 48 milletvekiliyle üçüncü parti olarak anahtar konumdaydı. Aylar süren görüşmelerden sonra laik-sol bir parti ile millî görüş çizgisindeki MSP'nin bir araya gelmesi şaşırtıcı bulunsa da iki taraf da hükümet kurma zorunluluğu ve Kıbrıs başta olmak üzere acil meselelerde ortak hareket edebileceğimiz beyanıyla 26 Ocak 1974'te Bülent Ecevit başbakanlığında koalisyona gitti. Erbakan Başbakan Yardımcısı oldu. Koalisyonun baştan taşıdığı gerilim Kıbrıs'a müdahale, genel af, manevi kalkınma ve ağır sanayi başlıklarında su yüzüne çıktı. CHP içinde Ecevit'in erken seçime giderek tek başına iktidar hesabı, MSP içinde ise CHP tabanıyla ideolojik uyumsuzluk eleştirileri artıyordu. Kıbrıs Barış Harekâtı'nın ikinci aşaması (14 Ağustos 1974) sonrası iki ortak arasında dış politika ve iç reformlarda yöntem farkı büyüdü.

Olayın seyri

Erbakan'ın ağzından

Biz içi saman dolu cansız kuşu değil, bu kuşun canlısını istiyoruz.

— Davam

Milli Görüş bu sebeplerden dolayı bu milletin kendisidir, aslıdır, tarihidir, inancıdır.

— Davam

1974-1978 arasında kurmuş olduğumuz Üç Hükümette ve 1996-1997 yıllarında kurduğumuz 54. Cumhuriyet Hükümetinde Ekonomide Milli Çözüm esasları uygulanmaya konmuştur.

— Davam

Hakikaten koalisyonlarda en tecrübeli parti biziz, her zihniyette parti ile koalisyon yapmışızdır. Koalisyon hükümetlerinin hiçbirinin bozulmasından bizim partimiz mesul olmadı, hep ortaklarımızın kabahatlerinden o hükümetler bozuldu.

— Türkiye'nin Temel Meseleleri

MSP bu harekâtın fiilen başlamasında en önemli tarihî rolü oynamıştır.

— Türkiye'nin Temel Meseleleri

Çünkü tam 1974'ten beri Sayın Demirel'in tabanı, DYP camiası bize karşı hep 'Siz niçin 1974'te Cumhuriyet Halk Partisi'yle koalisyon yaptınız?' demiş demiş durmuştur tam 17 sene, köyde, kahvede, evde.

Sonuç

CHP-MSP koalisyonunun dağılması, 1974-1978 arasında MSP'nin yer alacağı üç koalisyonlu dört yıllık dönemin ilk halkasını kapattı. Erbakan'ın kendi ifadesiyle bu dört yılda Kıbrıs Barış Harekâtı kazanıldı ve Ağır Sanayi hamlesinin temeli atıldı. Siyasi sonuç ise uzun süreli istikrarsızlık oldu: Sadi Irmak azınlık hükümeti güvenoyu alamadı, ardından 31 Mart 1975'te AP-MSP-MHP-CGP dörtlü Milliyetçi Cephe hükümeti kuruldu. Erbakan koalisyon tecrübesini daha sonra 'hiçbir koalisyonun bozulmasından biz mesul olmadık' diye özetleyerek uzlaşma ve denge vurgusu yaptı; aynı zamanda CHP ile yapılan 1974 ortaklığını mecburiyet hükümeti olarak niteledi.

İhtilaflı noktalar

İddia: Koalisyon 17 Kasım 1974'te sona erdi
Durum: dogru
Koalisyon fiilen Ecevit'in 18 Eylül 1974 istifasıyla dağıldı; hukuken ve hükümetler listesinde sonlanma tarihi, Sadi Irmak hükümetinin kuruluş tarihi olan 17 Kasım 1974 olarak kayda geçer. Her iki tarih de aynı sürecin parçasıdır, biri fiili diğeri resmî sondur.
İddia: MSP genel affa karşı çıktı ve affı engelledi
Durum: belirsiz
Erbakan, af konusunda 'en doğru hareketi yaptık, Anayasa Mahkemesi değişiklik yaptı' diyor (Türkiye'nin Temel Meseleleri, s.53'teki mülakat). Dönem basını ise MSP'nin affın kapsamını genişletmek istediğini yazdı. Birincil külliyatta affın içeriğine dair ayrıntı sınırlı; iddianın net hükmü için TBMM tutanaklarına bakmak gerekir.

Kaynaklar