I. Millîyetçi Cephe Hükümeti
31 Mart 1975
Süleyman Demirel başbakanlığında Adalet Partisi, Millî Selamet Partisi, Milliyetçi Hareket Partisi ve Cumhuriyetçi Güven Partisi'nin kurduğu 39. Hükûmet 31 Mart 1975'te göreve başladı. Necmettin Erbakan ikinci kez Başbakan Yardımcısı olarak kabinede yer aldı ve sanayi ile ilgili bakanlıkların koordinasyonunu üstlenerek Ağır Sanayi Hamlesi'ni başlattı.
Arka plan
14 Ekim 1973 seçimleri hiçbir partiye tek başına çoğunluk vermemiş, CHP 185, AP 149, MSP 48 sandalye ile kilit konum oluşmuştu. 26 Ocak 1974'te kurulan CHP-MSP koalisyonu Kıbrıs Barış Harekâtı'nı gerçekleştirmiş ancak af, dış politika ve ekonomik model ayrışmaları nedeniyle 18 Eylül 1974'te Ecevit'in istifasıyla dağılmıştı. Cumhurbaşkanı Fahri Korutürk'ün görevlendirdiği Sadi Irmak başkanlığındaki 38. Hükûmet (17 Kasım 1974) Meclis'ten güvenoyu alamayınca yaklaşık beş ay süren hükümet bunalımı doğdu. 1974 sonbaharından itibaren sağ blokta "komünizme karşı milliyetçi cephe" söylemi güçlenirken AP lideri Süleyman Demirel ile MSP lideri Erbakan arasında koalisyon zemini olgunlaştı. Erbakan için 1973'te yarım kalan ağır sanayi programını iktidarda uygulama fırsatı, Demirel için ise Ecevit karşısında Meclis çoğunluğunu sağlama ihtiyacı buluşunca dört partili Milliyetçi Cephe formülü ortaya çıktı. Bu mutabakat, Erbakan'ın 1969'dan beri savunduğu Millî Ağır Sanayi fikrini devlet eliyle hayata geçirebilmesi için ilk uzun soluklu iktidar imkânını verdi.
Olayın seyri
- 18 Eylül 1974CHP-MSP koalisyonu bozuldu. Başbakan Bülent Ecevit, Cumhurbaşkanı Fahri Korutürk'e istifasını sundu; 37. Hükûmet sona erdi ve koalisyona dayalı Meclis aritmetiği yeniden kilitlendi.
- 17 Kasım 1974 – 29 Kasım 1974Cumhurbaşkanı Korutürk'ün görevlendirdiği Sadi Irmak başkanlığında kurulan 38. Hükûmet (azınlık hükümeti) TBMM'de güvenoyu alamadı. Böylece Meclis'te yeni bir koalisyon arayışı zorunlu hâle geldi, parti liderleri arasında turlar başladı.
- Mart 1975AP Genel Başkanı Süleyman Demirel ile MSP Genel Başkanı Necmettin Erbakan, MHP Genel Başkanı Alparslan Türkeş ve CGP Genel Başkanı Turhan Feyzioğlu arasında Milliyetçi Cephe protokolü üzerinde uzlaşıldı. Dört parti, koalisyonun ortak programında ağır sanayi, manevî kalkınma, anti-komünist ve milliyetçi-muhafazakâr çizgide buluştu.
- 31 Mart 197539. Türkiye Cumhuriyeti Hükûmeti Cumhurbaşkanı Fahri Korutürk'ün onayıyla kuruldu. Süleyman Demirel başbakan, Necmettin Erbakan Başbakan Yardımcısı olarak atandı; kabine listesi Resmî Gazete'de yayımlandı. Hükûmet AP-MSP-MHP-CGP koalisyonu olarak tarihe 'I. Milliyetçi Cephe (I. MC)' adıyla geçti.
- 12 Nisan 197539. Hükûmet TBMM'de güvenoyu aldı. Oylama MC'nin Meclis'te kıl payı çoğunluğunu tescil etti ve hükümetin resmen icraya başlamasını sağladı.
- Nisan 1975 – sonbahar 1975Erbakan'ın uhdesine sanayi ile ilgili bakanlıkların koordinasyonu verildi. Başbakan Yardımcılığı çatısı altında Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı başta olmak üzere ilgili kurumlar üzerinden 'Ağır Sanayi Hamlesi' başlatıldı; fabrika yapan fabrikalar, motor sanayii ve entegre tesisler için etüt, yer seçimi ve temel atma hazırlıkları başlatıldı. Erbakan bu dönemi hayatının en büyük projesi olarak nitelendirilen sanayileşme atılımının fiilî başlangıcı olarak gördü.
Erbakan'ın ağzından
Bu çalışmalar, sadece düşünce boyutunda da kalmamış, 1974-1978 arasında kurmuş olduğumuz Üç Hükümette ve 1996-1997 yıllarında kurduğumuz 54. Cumhuriyet Hükümeti'nde Ekonomide Milli Çözüm esasları uygulanmaya konmuştur.
— Davam
Bu dönemde büyük "Ağır Sanayi Hamlesi" yapıldı. Anadolu'nun her tarafına büyük tesisler kuruldu.
— Davam
Milli Selamet Partisi dönemi baştan sona kadar milletimize yapılan büyük hizmetlerle doludur.
— Davam
Sonuç
31 Mart 1975'te kurulan I. MC Hükûmeti, Erbakan'ı ikinci kez Başbakan Yardımcısı ve fiilen sanayi icrasının başına getirdi. Bu sayede 1974'teki kısa CHP-MSP ortaklığında başlanamayan Ağır Sanayi Hamlesi için ilk kez kesintisiz bir planlama ve uygulama zemini doğdu; 1975-1977 arasında Anadolu'nun çeşitli illerinde kurulan ve temeli atılan ağır sanayi tesislerinin büyük kısmı bu dönemin eseridir. Koalisyon aynı zamanda Millî Görüş'ün sol blok dışında sağ-milliyetçi blokla da koalisyon kurabileceğini gösterdi ve 1977'deki II. MC'nin modelini oluşturdu. Hükûmet 5 Haziran 1977 seçimlerine kadar görevde kaldı, seçimde hiçbir parti çoğunluk sağlayamayınca yerini 21 Haziran 1977'de Ecevit azınlık hükümetine ve ardından II. MC'ye bıraktı.
İhtilaflı noktalar
Durum: yanlis
Erbakan 39. Hükûmet'te Başbakan Yardımcısı idi; Sanayi ve Teknoloji Bakanı olarak kabinede Abdülkerim Doğru bulunuyordu. Erbakan sanayi ile ilgili bakanlıkların koordinasyonundan sorumlu Başbakan Yardımcısı olarak ağır sanayiyi yönlendirdi, doğrudan Sanayi Bakanlığı koltuğunda oturmadı.
Durum: belirsiz
Davam s.180-181 'Ağır Sanayi Hamlesi yapıldı, Anadolu'nun her tarafına büyük tesisler kuruldu' diyor ancak tek tek tesislerin üretime geçiş tarihleri külliyatta toplu liste hâlinde verilmiyor. Dönemin DPT ve Sanayi Bakanlığı arşivlerinde fabrika-fabrika temel atma ve işletmeye alma tarihleri farklı yıllara yayılmıştır; 'bir anda üretime geçti' anlatımı abartılıdır.
Durum: dogru
Meclis ve Cumhurbaşkanlığı kayıtlarında hükümetin kuruluş kararı 31 Mart 1975 tarihlidir; Resmî Gazete'de ilan 1 Nisan 1975 nüshasında yer aldığı için kimi ikincil kaynaklar ilan tarihini kuruluş tarihi sanmıştır. Esas kuruluş 31 Mart'tır.
Kaynaklar
- Erbakan, Necmettin — Davam (birincil)
- Erbakan, Necmettin — Türkiye'nin Temel Meseleleri (birincil)
- TBMM Hükümetler Listesi — 37., 38. ve 39. Hükûmetler (1974-1977) (birincil)
- Resmî Gazete — Bakanlar Kurulu listesi 01.04.1975 (39. Hükûmet) ve 18-19 Eylül 1974, 17 Kasım 1974 nüshaları (birincil)
- TBMM Tutanak Dergisi — 29 Kasım 1974 ve 12 Nisan 1975 güven oylamaları (birincil)
- YSK 1973 Milletvekili Genel Seçimi Resmî Sonuçları (Resmî Gazete 18.10.1973) (ikincil)
- Milliyet Gazetesi Arşivi — Mart-Nisan 1975 Milliyetçi Cephe haberleri (ikincil)
- Cumhuriyet Gazetesi Arşivi — Mart-Nisan 1975 (MC kuruluş haberleri) (ikincil)