1977 Genel Seçimleri: Oy Kaybı

5 Haziran 1977

5 Haziran 1977 erken genel seçimlerinde Millî Selamet Partisi 1.269.918 oyla %8,56 oranında kaldı ve milletvekili sayısını 48'den 24'e düşürdü. Erbakan, bu gerilemeyi dış etkenlerin gayretiyle oluşan suni bir görünüm ve temsil adaletsizliğine bağlarken; Millî Görüş oyunun aslında arttığını savundu. Sonuç, iki yıla yakın süren I. Milliyetçi Cephe koalisyon ortaklığının yıpratıcı etkisini sandığa yansıttı.

Arka plan

14 Ekim 1973 seçimlerinde MSP %11,80 oyla 48 milletvekili çıkararak Meclis'te kilit konuma gelmiş, ardından CHP-MSP ve I. Milliyetçi Cephe koalisyonlarında hükümet ortağı olmuştu. 31 Mart 1975'te kurulan AP-MSP-MHP-CGP dörtlü koalisyonu (I. MC) Erbakan'a Başbakan Yardımcısı olarak Ağır Sanayi Hamlesi'ni başlatma imkânı vermiş, 1976-1977'de 70'e yakın ağır sanayi tesisinin temeli atılmıştı. Ancak 1970'lerin ortasındaki ekonomik darboğaz, yüksek enflasyon ve döviz kıtlığı, Kıbrıs sonrası ambargo ortamı ve koalisyon içi gerilimler hükümetin yıpranmasına yol açtı. MSP, bakanlıkları elinde tutarken AP ve CHP'nin gölgesinde hem icraatın hem de tartışmaların hedefi haline geldi. CHP lideri Bülent Ecevit'in erken seçim çağrısı, Meclis'te güven bunalımı ve anayasal tartışmalarla birleşince Cumhurbaşkanı Fahri Korutürk 1977 baharında Meclis'i erken seçime götürdü. Erbakan için seçim, ağır sanayi programının yarım kalmaması ve Millî Görüş'ün iktidar iddiasını pekiştirme sınavıydı; rakip bloklar içinse cephe hükümetini tasfiye fırsatıydı.

Olayın seyri

• 1973–1975MSP 1973'te 48 milletvekili ile Meclis'e girdi. 1974'te CHP-MSP ve 1975'te I. Milliyetçi Cephe koalisyonlarının ortağı olarak sanayi bakanlıklarının koordinasyonunu üstlendi; Erbakan ağır sanayi programını başlattı.
• 1976 – Mayıs 1977I. MC iktidarı ekonomik sıkıntılar, Kıbrıs sonrası dış baskılar ve koalisyon içi uyumsuzluk nedeniyle yıprandı. Ecevit'in erken seçim baskısı ve Meclis'teki tıkanma üzerine seçimlerin 5 Haziran 1977'de yapılması kararlaştırıldı; MSP seçim kampanyasında ağır sanayi ve manevî kalkınma vurgusunu sürdürdü.
• 27 Mayıs 1977Seçim öncesi televizyonda parti liderlerinin konuşmaları yayımlandı. Erbakan'ın aktardığına göre bu dönemde MSP çizgisindeki isimlerin televizyon konuşmalarında 'Kurtuluş Milli Görüştedir. Türkiye, ağır sanayi hamlesi olmadan hiçbir meselesini halledemez.' vurgusu yer aldı; kampanya bu eksende yürütüldü.
• 5 Haziran 1977Erken genel seçim yapıldı. Resmî sonuçlara göre MSP 1.269.918 oy aldı, oy oranı %8,56'ya geriledi ve milletvekili sayısı 48'den 24'e düştü. Seçimde CHP birinci parti oldu ancak tek başına çoğunluğu sağlayamadı; AP ikinci sırada kaldı.
• Haziran – Temmuz 1977Hiçbir parti tek başına hükümet kuracak çoğunluğa ulaşamayınca hükümet buhranı doğdu. Ecevit'in kurduğu azınlık hükümeti güvenoyu alamadı; ardından Süleyman Demirel başkanlığında AP-MSP-MHP üçlüsüyle II. Milliyetçi Cephe hükümeti kuruldu. Erbakan bu sonucu 'D'Hondt sistemi'nin gelişmekte olan partileri engelleyici yapısı ve 77 seçimlerinde büyük oranda kaçak oy kullanılması ile açıkladı ve tablonun suni bir görünüm olduğunu savundu.

Erbakan'ın ağzından

Söylediğiniz tezahür, dış etkenlerin son derece büyük bir gayretle çalışmaları neticesinde meydana gelen sun`i bir görünümdür. Esasen "d`hont sistemi" milletimizin oyunu parlamentoya tam olarak yansıtmayan ve gelişmekte olan partileri engelleyici bir sistemdi.

— Türkiye'nin Temel Meseleleri

Ve 77 seçimlerinde büyük ora kaçak oy kullanılmıştı. Bütün bunlara rağmen, "milli görüş" ün oyu her zaman arttı.

— Türkiye'nin Temel Meseleleri

Kurtuluş Milli Görüştedir. Türkiye, ağır sanayi hamlesi olmadan hiçbir meselesini halledemez. Ekonomik gelişme için bu yüksek faizlerin ortadan kaldırılması şarttır.

— Türkiye'nin Temel Meseleleri

Sonuç

1977 seçim kaybına rağmen MSP Meclis'te kaldı ve bir ay içinde kurulan II. Milliyetçi Cephe hükümetinin (41. Hükûmet, 21 Temmuz 1977) ortağı olarak iktidarda kalmayı sürdürdü. Erbakan yeniden Başbakan Yardımcısı oldu ancak zayıflamış sandalye gücü koalisyon içindeki ağırlığını azalttı. Erbakan'ın D'Hondt ve kaçak oy eleştirisi, Millî Görüş'ün seçim sistemi tartışmalarındaki temel tezlerinden biri haline geldi; parti kurmayları düşüşü yapısal temsil adaleti sorununa bağlarken, koalisyon yıpranmasının seçmeni merkeze — AP ve CHP'ye — ittiği değerlendirmesi yaygın kabul gördü. MSP'nin 24 milletvekiline gerilemesi, 1978-1979 ara seçimlerinde 'yeniden yükseliş' anlatısının dayanağı olarak kullanıldı; nitekim Erbakan 1979 senato ara seçimlerindeki artışı bu tezin teyidi olarak gösterdi. Orta vadede bu tablo, Millî Görüş'ün 12 Eylül 1980'e kadar süren ikinci cephe iktidarının kırılgan zeminini oluşturdu.

İhtilaflı noktalar

Kaynaklar

• Türkiye'nin Temel Meseleleri — Necmettin Erbakan (birincil)
• YSK 1977 Milletvekili Genel Seçimi resmî sonuçları (Resmî Gazete) (birincil)
• YSK 1973 Milletvekili Genel Seçimi resmî sonuçları (karşılaştırma için) (birincil)
• TBMM Hükümetler Listesi — 39., 40. ve 41. Hükûmet kronolojileri (birincil)
• Milliyet ve Cumhuriyet gazeteleri — Haziran-Temmuz 1977 erken seçim ve hükümet bunalımı haberleri (ikincil)