II. Millîyetçi Cephe Hükümeti

21 Temmuz 1977

41. Hükûmet (II. Millîyetçi Cephe) 21 Temmuz 1977'de Süleyman Demirel başkanlığında AP, MSP ve MHP ortaklığıyla kuruldu; Necmettin Erbakan yeniden Başbakan Yardımcılığı görevini üstlendi. Hükûmet, 5 Haziran 1977 seçimlerinin Meclis'te tek başına çoğunluk çıkarmaması ve Bülent Ecevit'in 21 Haziran'da kurduğu 40. Hükûmet'in güvenoyu alamaması üzerine kuruldu. Kısa ömrüne rağmen 1974'te temeli atılan ağır sanayi tesislerinin 1977'de işletmeye alınması süreci bu dönemde sürdürüldü.

Arka plan

14 Ekim 1973 seçimlerinden sonra hiçbir parti tek başına iktidar olamamış, 1970'lerin ortası CHP-MSP koalisyonu, I. Millîyetçi Cephe (31 Mart 1975) ve Ecevit'in 1977 başına kadar süren muhalefetiyle koalisyonlar ve azınlık hükümetleri dönemi olmuştu. 5 Haziran 1977 genel seçimleri de benzer bir tablo üretti: CHP %41,4 ile birinci parti oldu ancak 450 sandalyeli Meclis'te salt çoğunluğu sağlayamadı; AP ikinci, MSP ve MHP baraj üstü kalan küçük ortaklar olarak hükümet pazarlıklarının kilit partileri haline geldi. Cumhurbaşkanı Fahri Korutürk'ün teamül gereği önce en büyük partiye hükümet kurma görevi vermesi, Bülent Ecevit'in 21 Haziran 1977'de CHP azınlık hükümetini (40. Hükûmet) kurmasına yol açtı; ancak bu hükümet 3 Temmuz 1977'de Meclis'ten güvenoyu alamayınca kriz derinleşti. Erbakan'ın daha önce I. MC döneminde (1975-1977) başlattığı ağır sanayi hamlesi – temeli 1974-1975'te atılan yüzlerce tesis – finansman ve koalisyon istikrarına bağımlıydı; bu nedenle MSP için yeniden hükümet ortağı olmak, sanayi projelerini yarım bırakmama meselesi olarak görülüyordu.

Olayın seyri

Erbakan'ın ağzından

Bu fabrikanin alnina 1974'te temeli atildi, 1977'de isletmeye kondu diye yazilacaktir. 200 tane buyuk tesis Turkiye'yi dolasirken yollarin kenarinda hep ayni tarihler arasinda temelinin atilip isletmeye kondugunu gordugunuz zaman, bu yillarin ne kadar buyuk mana tasidigi iste o zaman idrak edilecektir.

— Video deşifresi — Pakistan Ziyareti ve Ağır Sanayi Hamlesi Görüntüleri (1978)

Tarih 31 Ekim 1977. Kahramanmaras'tayiz. Gunlerden Pazartesi. Bugun oldugu gibi silahlar patlamiyordu Kahramanmaras'ta. Kardes kardesi oldurmuyordu. Ikilik yoktu. Peki ne vardi Kahramanmaras'ta? Kardeslik vardi, inanç vardi, sefkat vardi, merhamet vardi, rahmet vardi, rahmet. Inanan insanlar bir tek kalp.

— Video deşifresi — Pakistan Ziyareti ve Ağır Sanayi Hamlesi Görüntüleri (1978)

Tam 20 yil evvel. 10 Haziran 1977. Hesaplarsaniz, cetveli koysaniz tam 20 yil bulursunuz arada. O zaman biz Sayin Demirel'le ayni demokrasi mucadelesini yapmistik.

— Video deşifresi — Refah-Yol Ortak Basın Toplantısı (1997)

Milli Cephe'ye gorev verilmelidir. Hukumet kurulusu bir an evvel suratle gerçeklestirilmelidir.

— Video deşifresi — MSP Döneminden Muhtelif TBMM Konuşmaları

Sonuç

II. Millîyetçi Cephe Hükûmeti Meclis'ten güvenoyu almasına rağmen toplumsal kutuplaşma, ekonomik darboğaz ve Meclis'teki gensoru/düşürme manevraları nedeniyle istikrar sağlayamadı; 31 Aralık 1977'de verilen gensoru ile sarsıldı ve 5 Ocak 1978'de Bülent Ecevit'in 42. Hükûmeti'ne devredildi. Hükümetin kısa ömründe Erbakan'ın 1975'ten beri sürdürdüğü ağır sanayi hamlesi – İskenderun ve Kahramanmaraş açılışlarında görüldüğü üzere – tamamlanma aşamasına gelen tesislerle devam etti; Erbakan daha sonraki yıllarda bu dönemi '1974'te temeli atılan 200 tesisin 1977'de işletmeye konduğu yıllar' diye anacaktı. Siyasal olarak II. MC, 12 Eylül 1980'e giden yolda sağ-sol geriliminin ve 'cephe' siyasetinin keskinleştiği bir eşik oldu; MSP'nin koalisyon ortağı olarak sanayi ve manevî kalkınma söylemi bu dönemde yeniden hükümet pratiğine taşındı ancak uzun vadeli istikrara dönüşemedi.

İhtilaflı noktalar

İddia: II. MC Hükûmeti 'gerici cephe' idi ve Erbakan'ın ağır sanayi projeleri hayaldi, hiçbir tesis işletmeye geçmedi.
Durum: yanlis
OG9DQ5GzE-Q deşifresindeki 30-31 Ekim 1977 açılış anlatıları ve 'Bu fabrikanın alnına 1974'te temeli atıldı, 1977'de işletmeye kondu' ifadesi, en azından bazı tesislerin 1977'de açılış aşamasına geldiğini birincil ağızdan gösterir. Dönem Resmî Gazete ve DPT yatırım programları da I. MC döneminde temeli atılan tesislerin bir kısmının II. MC döneminde işletmeye alındığını doğrular; 'hiçbiri yapılmadı' iddiası bu kayıtlarla çelişir. Tesislerin kapasite ve verimlilik tartışması ayrıdır.
İddia: 21 Temmuz 1977'de kurulan hükümet 40. değil 41. Hükûmettir; bazı kaynaklar 41 ve 42'yi karıştırır.
Durum: dogru
TBMM Hükümetler listesine göre 40. Hükûmet Ecevit'in 21 Haziran 1977 azınlık hükümeti, 41. Hükûmet Demirel'in 21 Temmuz 1977 II. MC hükümetidir. 42. Hükûmet ise 5 Ocak 1978'de Ecevit'in kurduğu hükümettir. Karışıklık, 40. Hükûmet'in kısa ömürlü (12 gün fiilen, 1 ay resmen) olmasından kaynaklanır.
İddia: 31 Ekim 1977 Kahramanmaraş'ta 'silahlar patlamıyordu, kardeşlik vardı' anlatısı abartılıdır; şehirde o tarihte de siyasî gerilim vardı.
Durum: belirsiz
Erbakan'ın 1978'de çekilen görüntülerde geçmişe dönük '31 Ekim 1977 Kahramanmaraş'ta silahlar patlamıyordu' sözü, 19-24 Aralık 1978 Maraş Olayları öncesine atıf yapar ve o günkü sükûneti vurgular. 1977 sonbaharında Kahramanmaraş'ta sistematik silahlı çatışma kaydı bulunmuyor ancak ülke genelinde sağ-sol olayları tırmanıyordu; şehir özelinde günlük asayiş kayıtları bu pakette yok, bu yüzden 'tam sükûnet' iddiası arşivle sınanmadan kesin doğrulanamaz.

Kaynaklar