II. MC Hükümeti Düştü

5 Ocak 1978

Süleyman Demirel başbakanlığındaki II. Milliyetçi Cephe Hükümeti, Meclis aritmetiğinin Güneş Motel transferleriyle değişmesi ve 31 Aralık 1977'deki güvensizlik oylamasıyla düştü. 5 Ocak 1978'de Bülent Ecevit'in yeni hükümeti kurulunca 21 Temmuz 1977'den beri süren koalisyon resmen sona erdi; Erbakan'ın 1975'ten beri yürüttüğü Ağır Sanayi Hamlesi ve 30 Kasım 1977'de Meclis'e sunduğu Manevî Kalkınma Planı sahipsiz kaldı.

Arka plan

5 Haziran 1977 genel seçimi Meclis'te hiçbir partiye tek başına çoğunluk vermedi; CHP 213, AP 189, MSP 24, MHP 16 sandalye ile kilitlendi. 21 Haziran 1977'de kurulan Ecevit azınlık hükümeti 3 Temmuz'da güvenoyu alamayınca Cumhurbaşkanı Fahri Korutürk hükümeti kurma görevini Süleyman Demirel'e verdi. 21 Temmuz 1977'de AP, MSP ve MHP'nin kurduğu II. Milliyetçi Cephe (39. değil 41. Hükümet; 40. Ecevit azınlığı) Meclis'ten güvenoyu aldı ve Erbakan Başbakan Yardımcısı olarak sanayi ile ilgili icranın koordinasyonunu yeniden üstlendi. Bu dönemde 1974-1978 aralığındaki üç hükümette sürdürülen Ağır Sanayi Hamlesi kapsamında 200 büyük tesis hedeflenmiş, iki yılda 70'i tamamlanma aşamasına getirilmişti. 30 Kasım 1977'de Erbakan anayasanın 5. maddesine dayanarak hazırladığı Manevî Kalkınma Planı'nı dördüncü beş yıllık plan eki olarak Meclis'e sundu. Siyasi gerilim, ekonomik darboğaz ve CHP'nin transfer arayışı, hükümetin Meclis çoğunluğunu pamuk ipliğine bağladı ve Aralık 1977'deki Güneş Motel pazarlıkları bu zeminde gerçekleşti.

Olayın seyri

• 5 Haziran 1977Milletvekili genel seçimi yapıldı. CHP 213, AP 189, MSP 24, MHP 16 sandalye çıkardı; 450 üyeli Meclis'te hiçbir parti tek başına hükümet kuracak çoğunluğu sağlayamadı.
• 21 Haziran 1977 – 3 Temmuz 1977Bülent Ecevit başkanlığında CHP azınlık hükümeti (40. Hükümet) kuruldu ve TBMM'de güvenoyu aradı. Hükümet 3 Temmuz 1977'deki güven oylamasında gerekli çoğunluğu alamayarak düştü; Meclis yeniden koalisyon arayışına girdi.
• 21 Temmuz 1977Süleyman Demirel başkanlığında AP-MSP-MHP koalisyonu olarak II. Milliyetçi Cephe Hükümeti (41. Hükümet) kuruldu. Necmettin Erbakan Başbakan Yardımcısı olarak kabinede yer aldı ve sanayi, teknoloji ve planlama ile ilgili icranın koordinasyonunu üstlendi.
• 31 Temmuz – 1 Ağustos 1977II. MC Hükümeti TBMM'de güvenoyu aldı ve icraya başladı. Hükümet programında Ağır Sanayi Hamlesi'nin sürdürülmesi ve dördüncü beş yıllık plan hazırlıklarının tamamlanması yer aldı.
• 30 Kasım 1977Necmettin Erbakan, anayasanın 5. maddesindeki 'vatandaşların manevî varlığının geliştirilmesi devletin vazifesidir' hükmüne ve plan mecburiyetine dayanarak hazırladığı Manevî Kalkınma Planı'nı, dördüncü beş yıllık plan eki olarak Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne sundu. Plan, on koldan manevî kalkınmanın madde madde nasıl gerçekleştirileceğini içeriyordu.
• Aralık 1977CHP Genel Başkanı Bülent Ecevit, Güneş Motel'de bir grup AP milletvekiliyle görüştü. Görüşmeler sonucunda 11 AP milletvekili partisinden istifa ederek CHP'yi destekleyeceğini açıkladı; böylece Meclis aritmetiği II. MC aleyhine döndü. Erbakan bu süreci 'Güneş motel oyunu oynandı. İki ay sonra on iki kişi ortağımız çürük çıktı.' sözleriyle anlattı.
• 31 Aralık 1977CHP'nin verdiği gensoru üzerine II. MC Hükümeti hakkında TBMM'de güven oylaması yapıldı. Meclis aritmetiğindeki değişim nedeniyle hükümet güvenoyu alamadı ve düştü. Oylama, II. MC'nin 21 Temmuz 1977'de başlayan görevinin fiilen sona erdiğini tescil etti.
• 5 Ocak 1978Bülent Ecevit başkanlığında CHP, CGP ve Demokratik Parti ile bağımsızların ve Güneş Motel'den gelen isimlerin desteğiyle kurulan yeni hükümet (42. Hükümet) Cumhurbaşkanı Fahri Korutürk'ün onayıyla göreve başladı. Böylece II. MC Hükümeti resmen sona erdi. Yeni hükümet, Erbakan'ın Meclis'e sunduğu dördüncü beş yıllık planı geri çekti ve içindeki Manevî Kalkınma bölümünü çıkardı.

Erbakan'ın ağzından

Bu çalışmalar, sadece düşünce boyutunda da kalmamış, 1974-1978 arasında kurmuş olduğumuz Üç Hükümette ve 1996-1997 yıllarında kurduğumuz 54. Cumhuriyet Hükümeti'nde Ekonomide Milli Çözüm esasları uygulanmaya konmuştur.

— Davam

Biz hep haktan yana olmaya çalıştık. Ve bu ülkeye yapılan en hayırlı hizmetler o kısa dönemin içinde yapılmıştır. Manevî kalkınma o zaman yapıldı. Ağır sanayi hamlesi o zaman yapıldı. Büyük Kıbrıs Zaferi o zaman Millî Görüş sayesinde kazanıldı.

— Türkiye'nin Temel Meseleleri

Güneş motel oyunu oynandı. İki ay sonra on iki kişi ortağımız çürük çıktı. Diğer partiye geçirildi. Çoğunluk kalmadı.

— ESAM Manevi Kalkınma Planı anlatısı

Bizim verdiğimiz dört yüzüncü beş yıllık planı meclisten çekti. İçinden manevi kalkınma kısmını çıkarttı. Geriye kalan kabukları götürdü koydu. Böylece büyük tarihi bir hamle akamete uğratıldı.

— ESAM Manevi Kalkınma Planı anlatısı

Sonuç

31 Aralık 1977'deki güvensizlik oylaması ve 5 Ocak 1978'de Ecevit hükümetinin kurulmasıyla II. MC dönemi kapandı. Erbakan'ın Başbakan Yardımcılığı koordinasyonunda yürüyen Ağır Sanayi Hamlesi tesislerinin çoğu temel veya inşaat aşamasında kaldı; yeni hükümet dördüncü beş yıllık planı Meclis'ten çekip içindeki Manevî Kalkınma bölümünü çıkarınca plan 'kabuk' haliyle uygulandı. Erbakan bu kesintiyi 'İşbirlikçiler tarafından memlekete yapılacak en büyük iyilik engellenmiş oldu' sözleriyle niteledi. Tesislerin sahipsiz kalması, 1978-1979'daki döviz darboğazı ve ithalat bağımlılığıyla birleşerek ağır sanayi yatırımlarının durmasına ve sonraki yıllarda montaj-sanayi hattına dönüşe zemin hazırladı; Millî Görüş 12 Eylül 1980'e kadar muhalefette kaldı.

İhtilaflı noktalar

Kaynaklar

• Davam — Necmettin Erbakan (1974-1978 Üç Hükümet ve Ekonomide Milli Çözüm pasajı, s.235-236) (birincil)
• Türkiye'nin Temel Meseleleri — Necmettin Erbakan (Ağır Sanayi Hamlesi ve kısa dönemde yapılan hizmetler, s.22; 200 tesis/70 tamam pasajı) (birincil)
• TBMM Hükümetler Listesi — 40. Hükümet (21.06.1977-21.07.1977), 41. Hükümet (21.07.1977-05.01.1978), 42. Hükümet (05.01.1978-12.11.1979) (birincil)
• Resmî Gazete — 23 Temmuz 1977 Bakanlar Kurulu listesi (41. Hükümet) ve 6 Ocak 1978 Bakanlar Kurulu listesi (42. Hükümet) (birincil)
• TBMM Tutanak Dergisi — 3 Temmuz 1977 güven oylaması; 31 Aralık 1977 gensoru/güven oylaması; 30 Kasım 1977 Manevî Kalkınma Planı sunuşu (birincil)
• Video deşifresi rhErAtRWucs — ESAM 50 Manevi Kalkınma Planı (Bin dokuz yüz yetmiş yedi dördüncü beş yıllık plan ve Güneş Motel anlatısı, 00:00-01:33) (birincil)
• YSK 1977 Milletvekili Genel Seçimi resmî sonuçları (5 Haziran 1977 sandalye dağılımı) (ikincil)
• Dönem basını — Cumhuriyet ve Milliyet gazeteleri, Aralık 1977 Güneş Motel ve 31 Aralık güven oylaması haberleri (ikincil)