Tutuklandı

15 Ekim 1980

12 Eylül darbesinden bir ay sonra Erbakan, 21 MSP yöneticisiyle birlikte Ankara Sıkıyönetim Komutanlığı kararıyla tutuklandı. Gerekçe, MSP'yi yasa dışı bir teşekkül hâline getirmek ve laikliğe aykırı davranmak iddiasıydı. Bu tutuklama, Millî Görüş kadrolarının Ankara askerî mahkemelerinde yargılanacağı uzun sürecin başlangıcı oldu.

Arka plan

6 Eylül 1980'de Konya'da düzenlenen Kudüs mitingi, MSP'nin son büyük kitlesel eylemi olmuş ve askerî yönetimin darbe gerekçeleri arasında sayılmıştır. 12 Eylül 1980'de yönetime el koyan Millî Güvenlik Konseyi bütün partileri kapatmış, liderleri gözetim ve yargılama kapsamına almıştır. MSP, 1969'dan beri sürdürdüğü Millî Görüş çizgisi, laiklik yorumuna dair sert tartışmalar ve dış politikadaki İsrail karşıtı tutum nedeniyle özellikle hedefte gösteriliyordu. Ekonomik ve toplumsal kriz, anarşi gerekçesiyle yapılan darbe, siyasî alanı askerî mahkemelerin denetimine bırakmıştı.

Olayın seyri

• 6 Eylül 1980Konya'da MSP'nin düzenlediği Kudüs mitingi yapıldı; Erbakan'ın Dışişleri Bakanı Hayrettin Erkmen'i düşürmesinden kısa süre sonra yapılan miting, daha sonra 12 Eylül yönetiminin iddiaları arasında gösterildi.
• 12 Eylül 1980Türk Silahlı Kuvvetleri yönetime el koydu; Millî Güvenlik Konseyi bütün partilerin faaliyetini durdurdu, liderleri gözetim altına aldı ve sıkıyönetim mahkemelerini görevlendirdi.
• 15 Ekim 1980Ankara Sıkıyönetim Komutanlığı'nın talimatıyla Erbakan, 21 MSP yöneticisiyle birlikte gözaltına alınıp tutuklandı; suçlama MSP'yi yasa dışı teşekkül hâline getirmek ve laikliğe aykırı davranmaktı.
• Ekim 1980 – Şubat 1981Tutuklular Ankara Merkez Kapalı Cezaevi ve Mamak Askerî Cezaevi sürecinde sorgulandı; iddianame hazırlandı ve Ankara Sıkıyönetim Mahkemesi'nde yargılama başladı. Bu dönemde aile ve avukat görüşmeleri sıkıyönetim iznine bağlandı.
• 1981MSP Davası beraatle sonuçlandı; mahkeme laikliğe aykırılık ve yasa dışı teşekkül iddialarını sabit görmedi. Beraat, daha sonra 1982 Anayasası Geçici 4. maddedeki siyasî yasak tartışmalarında da delil olarak gösterildi.

Erbakan'ın ağzından

Anayasa birçok temel esasları ihtiva eden bir hukuki belgedir. Anayasal beraat demek, dava açılmadan önceki durumda mevcut bütün hakların elde edilmesi, hatta daha fazlasının elde edilmesi demektir.

— Türkiye'nin Temel Meseleleri

Hemen 3 gün sonra da 12 Eylül askerî ihtilali meydana geldi, bu hareketin başındakiler bu mitingi daha sonradan 12 Eylül'ün yegane sebepleri arasında gösterdiler.

— Türkiye'nin Temel Meseleleri

Siz her hafta 30 tane rotari kurup kuruyorsunuz. 30 tane mason lojası kuruyorsunuz. 2 tane insan beraber de dua ederse alıp hapse koyuyorsunuz. Hangi özgürlükten, hangi düşünce özgürlüğünden bahsediyorsunuz?

— Hangi Özgürlükten Bahsediyorsunuz (Necmettin Erbakan)

Sonuç

Tutuklama, MSP'nin kapatılması ve Millî Görüş hareketinin 12 Eylül sonrası tasfiye sürecinin hukuki ayağını oluşturdu. Erbakan ve yöneticiler uzun tutukluluk ve yargılama sonrası beraat etti; bu beraat, 1982 Anayasası Geçici 4. madde kapsamındaki siyasî yasakların MSP'lilere uygulanamayacağı tezinin dayanağı oldu. Cezaevi ve yasaklı yıllar, daha sonra Refah Partisi'nin kuruluşuna ve 1980'ler sonunda yasakların kalkması için yapılan Anayasa referandumu tartışmalarına zemin hazırladı.

İhtilaflı noktalar

Kaynaklar

• Necmettin Erbakan – Türkiye'nin Temel Meseleleri (Yankı 18 Kasım 1985 röportajı, s.35-36 ve s.45-46) (birincil)
• Necmettin Erbakan – Davam (Milli Gazete Ankara Kitap Kulübü, 2013) (birincil)
• TDV İslâm Ansiklopedisi – Necmettin Erbakan maddesi (ikincil)
• Resmî Gazete – Millî Güvenlik Konseyi bildirileri, 12 Eylül 1980 ve sonrası sıkıyönetim kararları (ikincil)