Tahliye

24 Temmuz 1981

12 Eylül sonrası Mamak'ta yaklaşık dokuz aydır tutuklu yargılanan Necmettin Erbakan ve birlikte yargılanan MSP yöneticileri, 24 Temmuz 1981'de Ankara Sıkıyönetim Mahkemesi'nin tahliye kararıyla serbest bırakıldı. Tahliye gerekçesi, kaçma ve delil karartma ihtimali bulunmaması ve dosyanın yalnızca dinleti/bilgilere dayandırılarak tutukluluğun sürdürülmesinin uygun görülmemesi idi. Yargılama tutuksuz sürdü; MSP davası ileride beraatle sonuçlansa da parti 16 Ekim 1981'de kapatıldı ve siyaset yasakları dönemi başladı.

Arka plan

12 Eylül 1980'de ordu yönetime el koydu, siyasi partilerin faaliyetleri durduruldu ve liderler gözetim altına alındı. Millî Selamet Partisi hakkında 'partiyi yasa dışı teşekkül hâline getirmek ve laikliğe aykırı davranmak' iddiasıyla soruşturma açıldı; iddianame Türk Ceza Kanunu'nun 163. maddesi çerçevesinde kurgulandı. Erbakan ve MSP yöneticileri bir süre İzmir açıklarındaki Uzunada'da tutulduktan sonra Ankara Mamak Askerî Cezaevi'ne sevk edildi ve 15 Ekim 1980'de tutuklanarak Ankara Sıkıyönetim Komutanlığı 1 No'lu Askerî Mahkemesi'nde yargılanmaya başlandı. Yargılamanın tutuklu sürdüğü yaklaşık dokuz aylık dönem boyunca savunmalar, 'anayasada hiç kimsenin görüşlerinden dolayı kınanamayacağı' vurgusu ile 'tatbikatta 8 yıldan 15 yıla kadar hapis' öngören yorumlara karşı yapıldı. Fiilî tutukluluk, uluslararası heyetlerin de izlediği bir usûl tartışmasına dönüşmüştü.

Olayın seyri

• 12 Eylül 1980Genelkurmay Başkanı Orgeneral Kenan Evren başkanlığında Millî Güvenlik Konseyi yönetime el koydu; parlamento feshedildi, siyasi partilerin faaliyetleri durduruldu ve liderler gözetim altına alındı. Erbakan bir süre İzmir açıklarındaki Uzunada'da tutuldu.
• 15 Ekim 1980Erbakan, 21 MSP yöneticisiyle birlikte 'MSP'yi yasa dışı bir teşekkül hâline getirmek ve laikliğe aykırı davranmak' iddiasıyla tutuklandı ve Ankara Mamak Askerî Cezaevi'ne kondu. Tutuklama Ankara Sıkıyönetim Komutanlığı Askerî Savcılığı'nın 24 Ekim 1980 tarihli iddianamesine dayandı.
• Ekim 1980 – Temmuz 1981Yargılama Ankara Sıkıyönetim Komutanlığı 1 No'lu Askerî Mahkemesi'nde, Türk Ceza Kanunu 163. madde kapsamında tutuklu olarak sürdü. Duruşmalarda 'anayasada hiç kimse görüşlerinden dolayı kınanamaz' ilkesine aykırı biçimde 8 yıldan 15 yıla kadar hapis istemi tartışıldı; savunmalarda hareketin devletin güçlenmesi için anayasa içinde mücadele ettiği vurgulandı.
• 24 Temmuz 1981Mahkeme heyeti tutuklu sanıklar hakkında tahliye kararı verdi. Kararın gerekçesinde kaçma ve delilleri karartma ihtimalinin bulunmaması ve yalnızca dinleti/bilgilerle tutukluluğun sürdürülmesinin uygun olmayacağı vurgulandı; hâkimin gerekçeyi sanki davayı sonuçlandırıyormuşçasına yazdığı, alışılmış tahliye kararlarından ayrıldığı yorumlandı. Erbakan ve arkadaşları aynı gün Mamak'tan tahliye edildi.
• 24 Temmuz 1981 sonrasıTahliyeye rağmen yargılama tutuksuz olarak devam etti; sanıklar duruşmalara tutuksuz katıldı. Mahkeme süreci 1983'te beraatle sonuçlanacak olsa da Millî Selamet Partisi 16 Ekim 1981'de Anayasa Mahkemesi'nce kapatıldı ve 7 Kasım 1982 Anayasası'nın geçici 4. maddesi ile 10 yıllık siyaset yasağı gündeme geldi. Erbakan'ın 'Biz serbest bırakıldık, tahliye edildik' diye anlattığı bu ara dönem, Avrupa Konseyi ve Avrupa Parlamentosu heyetlerinin Türkiye'ye ilgisinin arttığı bir evre oldu; heyetler hapiste iken görüştürülmeyen Erbakan'la tahliye sonrası da görüşme yapmadı.

Erbakan'ın ağzından

Biz serbest bırakıldık, tahliye edildik ve bu sefer Avrupa parlamentosundan hem insan haklan komisyonu hem de ada-let komisyonu ikisi beraber Türkiye`ye geldiler.

— Türkiye'nin Temel Meseleleri

Anayasada hiç kimse gö-rüşlerinden dolayı kınanamaz deniyor. Tatbikatta ise 8 yıl-dan 15 yıla kadar hapis ediliyor.

— Türkiye'nin Temel Meseleleri

Bu hak davanin basarisini ne bir gun one alabilirsiniz, ne de bir gun geciktirebilirsiniz. Butun mesele bu serefli davada nasil bir imtihan vereceginizdir

— No 348 Prof. Dr. Necmettin ERBAKAN, Mustafa Kurdaş ve İbrahim Titiz'in Sunumu 26/02/2018

Sonuç

24 Temmuz 1981 tahliyesi, yaklaşık dokuz aylık Mamak tutukluluğunu sona erdirdi ancak MSP davasını bitirmedi; yargılama tutuksuz sürdü ve 9 Şubat 1983'te beraatle sonuçlandı. Bununla birlikte Millî Selamet Partisi 16 Ekim 1981'de Anayasa Mahkemesi'nce kapatıldı, 1982 Anayasası'nın geçici 4. maddesiyle Erbakan ve birçok yöneticiye 10 yıla varan siyaset yasağı getirildi. Tahliye, Millî Görüş için 'hapishane–mahkeme–yasak' üçgeninde ilk nefeslenme oldu; Erbakan 1983'te yasaklı olduğu için Refah Partisi'ni dışarıdan kurdurdu ve 1987 referandumuna kadar siyaseti dolaylı yürüttü. Hukuken 'tutukluluğun lüzumsuzluğu' tespitine dayanan tahliye gerekçesi, sonraki yıllarda TCK 163'ün kaldırılması tartışmalarına da atıf zemini oluşturdu.

İhtilaflı noktalar

Kaynaklar

• Türkiye'nin Temel Meseleleri — Necmettin Erbakan (tahliye ve Avrupa Konseyi heyeti anlatısı 'Biz serbest bırakıldık, tahliye edildik…' ve 'Anayasada hiç kimse … 8 yıldan 15 yıla kadar hapis' pasajları) (birincil)
• Video deşifresi AEFSzHIvGqg — No 348 Prof. Dr. Necmettin ERBAKAN, Mustafa Kurdaş ve İbrahim Titiz'in Sunumu 26/02/2018 (07:24 'Bu hak davanin basarisini…' ve 12:08 '12 Eylul ihtilali olunca hocamizi … hapsettiler. Ve bu Mamak Mahkemeleri … basladi') (birincil)
• Video deşifresi qdpOICgmFp0 — Erbakan 'AT HAYSİYETLİ ÇIKTI' Demişti! (00:04-00:34 tahliye kararı gerekçesi anlatısı: kaçma/delil karartma yok, sadece dinlemek bilgileriyle tutukluluk uygun değil) (birincil)
• Video deşifresi wXy9ILk1XxU — No 354 Prof. Dr. Necmettin ERBAKAN, Askeri Mahkeme (1983) (01:30-02:10 'Haksızlığa maruz kalmışsınızdır…' savunması — tatbikattaki anayasa ihlali ve dava kurgusunun suni olduğu anlatısı) (birincil)
• TDV İslâm Ansiklopedisi — 'Necmettin Erbakan' maddesi (12 Eylül süreci, 15 Ekim 1980 tutuklanma, 24 Temmuz 1981 tahliye, yaklaşık dokuz ay, MSP'nin 16 Ekim 1981'de kapatılması, 1983 beraati özeti) (ikincil)
• Vikipedi — '12 Eylül Darbesi' ve 'Necmettin Erbakan' maddeleri ile 12 Eylül yargılamaları kronolojisi (tahliye tarihi ve tutukluluk süresi için karşılaştırma kaynağı) (ikincil)