10 Yıllık Siyaset Yasağı

7 Kasım 1982

7 Kasım 1982’de yapılan halkoylamasıyla 1982 Anayasası %91,37 ‘evet’ oyuyla kabul edildi. Anayasa’nın geçici 4. maddesi, 12 Eylül öncesi siyasi partilerin lider ve yöneticilerine 10 yıl siyaset yasağı getirdi. Böylece Millî Selâmmet Partisi davasında beraat etmiş olsa da Necmettin Erbakan ve diğer eski liderler fiilen siyasetten men edildi; yeni kurulacak partilerin kurucusu, üyesi ve adayı olamadılar.

Arka plan

12 Eylül 1980 darbesiyle TBMM feshedildi, bütün siyasi partilerin faaliyetleri durduruldu ve liderler gözetim ve yargılama sürecine alındı. 16 Ekim 1981’de MGK’nın 52 sayılı kararıyla tüm partiler kapatıldı; MSP yöneticileri hakkında Ankara Sıkıyönetim Komutanlığı Askerî Mahkemesi’nde dava açıldı, uzun tutukluluk ve yargılama dönemi başladı. 29 Haziran 1981’de kurulan Danışma Meclisi, Orhan Aldıkaçtı başkanlığındaki Anayasa Komisyonu eliyle yeni anayasa taslağını hazırladı; MGK taslağa son şeklini vererek hem anayasayı hem de Kenan Evren’in 7 yıllığına Cumhurbaşkanı olmasını tek pusulada halkoyuna sundu. Bu kurgu içinde geçici 4. madde, 12 Eylül öncesi siyasetin tasfiyesini anayasal hükme bağlayan kilit araç oldu.

Olayın seyri

• 12 Eylül 1980Silahlı Kuvvetler yönetime el koydu. Parlamento feshedildi, siyasi partilerin faaliyetleri durduruldu, parti liderleri ve yöneticileri gözetime alındı; Millî Güvenlik Konseyi yasama ve yürütme yetkilerini üstlendi.
• 16 Ekim 1981MGK’nın 52 sayılı kararıyla bütün siyasi partiler kapatıldı ve malları Hazine’ye devredildi. Karar Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdi; MSP, AP, CHP, MHP dahil tüm partiler tüzel kişiliklerini kaybetti.
• 1981-1983MS Selamet Partisi davası Ankara Sıkıyönetim Komutanlığı Askerî Mahkemesi’nde görüldü. Necmettin Erbakan ve MSP yöneticileri bir süre tutuklu kaldıktan sonra tutuksuz yargılanmaya devam etti; dava 8 Şubat 1983’te beraatla sonuçlandı ancak anayasal yasak beraate rağmen kalktı sayılmadı.
• 23 Kasım 1981 – 17 Temmuz 1982Danışma Meclisi göreve başladı; Orhan Aldıkaçtı başkanlığındaki Anayasa Komisyonu taslağı hazırladı ve 17 Temmuz 1982’de Danışma Meclisi’nde kabul edildi. Taslak daha sonra Millî Güvenlik Konseyi’nde yeniden yazılarak son metne bağlandı.
• 18 Ekim 1982MGK, anayasa metnine son şeklini verdi ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nı halkoyuna sunma kararını aldı. Metnin geçici 4. maddesi, 12 Eylül öncesi partilerin lider ve yöneticileri ile kapatılmış partilerin son yönetiminde görev almış isimlere 10 yıl siyaset yasağı öngörüyordu.
• 7 Kasım 1982Anayasa halkoylaması yapıldı. Tek pusulada hem anayasa hem de Kenan Evren’in Cumhurbaşkanlığı oylandı. Resmî sonuçlara göre %91,37 ‘evet’, %8,63 ‘hayır’ çıktı; katılım %91’in üzerinde açıklandı.
• 9 Kasım 1982Anayasa Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdi (Kanun No. 2709). Geçici 4. madde ile birlikte eski parti lider ve yöneticilerine getirilen 10 yıllık yasak fiilen başladı; yasaklılar yeni kurulacak partilere kurucu ve üye olamadı, aday gösterilemedi, siyasi demeç ve toplantı yapamadı.
• 19 Temmuz 1983 – 6 Kasım 1983Siyasi Partiler Kanunu’nun çıkmasıyla yeni partiler kuruldu; Refah Partisi 19 Temmuz 1983’te Ahmet Tekdal başkanlığında kuruldu. MGK’nın veto ve aday taraması uyguladı 1983 seçimlerinde yasaklı liderlerin kurduğu partiler (Büyük Türkiye Partisi ve SODEP’in ilk yönetimi) kapatıldı veya veto edildi; Erbakan 6 Kasım 1983 genel seçimlerine giremedi.

Erbakan'ın ağzından

bugünkü tatbikattaki siyasi düzene de "hile rejimi" diyoruz

— Türkiye'nin Temel Meseleleri

Anayasada siyasî rejim, demokratik olacak diyor. Eşitlik nispi temsil olacak diyor. Tatbikattaki rejimde ise tamamen bir hile rejimi yürütülüyor

— Türkiye'nin Temel Meseleleri

Anayasada hiç kimse görüşlerinden dolayı kınanamaz deniyor. Tatbikatta ise 8 yıldan 15 yıla kadar hapis ediliyor

— Türkiye'nin Temel Meseleleri

Hiç unutmamak lazım gelir ki demokrasi bir vasıtadır, gaye değildir. Gaye, saadet nizamının kurulmasıdır

— Türkiye'nin Temel Meseleleri

Çorba düzenin, hile rejimi. Bugünkü seçim sistemi dünyanın hiçbir yerinde görülmemiş bir hile rejimidir

— Türkiye'nin Temel Meseleleri

Pazarlıktaki bir parti geliyor iktidar oluyor milletin çoğunluğunu sıfır yap istediğini onlara takabilirsin mesela bu anayasa 82'de yapıldı

— Gündem Özel Söyleşi — Kerem Işkan RP Dönemi 1992

Sonuç

9 Kasım 1982’de yürürlüğe giren anayasa ile geçici 4. madde hükmü hukuken ve fiilen yerleşti. Erbakan 10 yıl boyunca parti kurucusu, üyesi ve adayı olamadı; 1983 genel seçimlerine ve 1984 yerel seçimlerine Refah Partisi Ahmet Tekdal başkanlığında ve Erbakan’ın gayrıresmî liderliğinde girdi. Yasak, 6 Eylül 1987 halkoylamasıyla (%50,16 ‘evet’ ile) kaldırılana kadar sürdü; Erbakan ancak bundan sonra 1987 sonbaharında Refah Partisi’nin başına resmen döndü ve Millî Görüş’ün 1990’lardaki yükselişinin siyasî zemini yasaklı yıllardaki ‘hile rejimi’ eleştirisi ve adil düzen tezi üzerine kuruldu.

İhtilaflı noktalar

Kaynaklar

• Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — Kanun No. 2709, Geçici Madde 4 (kabul 18.10.1982, halkoylaması 07.11.1982, Resmî Gazete 09.11.1982 Sayı 17863 mükerrer) (birincil)
• YSK — 7 Kasım 1982 Halkoylaması Kesin Sonuçları (Resmî Gazete 10.11.1982 Sayı 17863) (birincil)
• MGK Kararı No.52 — Siyasi Partilerin Feshi (16 Ekim 1981, Resmî Gazete 17.10.1981 Sayı 17496) (birincil)
• Türkiye'nin Temel Meseleleri — Necmettin Erbakan (hile rejimi, Anayasa raftadır ve demokrasi vasıtadır pasajları, s.27, s.33-34, s.45-46, s.78) (birincil)
• Video deşifresi co1UbhnP-ks — Gündem Özel Söyleşi, Kerem Işkan RP Dönemi 1992, 16:30-16:41 (hileli seçim kanunu ve 82 Anayasası anlatısı) (birincil)
• Danışma Meclisi Tutanak Dergisi ve Orhan Aldıkaçtı Anayasa Komisyonu Raporu (1981-1982) (ikincil)
• YSK — 6 Eylül 1987 Halkoylaması Kesin Sonuçları (yasakların kaldırılması, %50,16 evet — Resmî Gazete 12.09.1987) (ikincil)