İlk Sınav: 1984 Yerel Seçimleri

25 Mart 1984

Refah Partisi kuruluşundan sekiz ay sonra ilk kez sandığa girdi. 25 Mart 1984 mahalli seçimlerinde %4,40 oy alarak 16 belediye başkanlığı kazandı. Yasaklı lider, kısıtlı teşkilat ve medya ambargosu altında alınan bu mütevazı sonuç, sıfırdan başlayan bir tırmanışın ilk basamağı oldu.

Arka plan

12 Eylül 1980 darbesiyle parti faaliyetleri durduruldu, 16 Ekim 1981'de tüm partiler kapatıldı ve Millî Selamet Partisi yöneticileri askerî mahkemede yargılandı. 1982 Anayasası'nın geçici 4. maddesiyle eski liderlere 10 yıl siyaset yasağı getirildi; Necmettin Erbakan parti kurucusu, üyesi ve adayı olamadı. 24 Nisan 1983'te Siyasi Partiler Kanunu çıkınca yeni partilere izin verildi; Refah Partisi 19 Temmuz 1983'te Ahmet Tekdal başkanlığında, Erbakan'ın gayrıresmî liderliğinde kuruldu. 6 Kasım 1983 genel seçimine Millî Güvenlik Konseyi vetoları ve baraj altında kalan küçük partiler damga vurdu; ANAP tek başına iktidara gelirken Refah seçim dışı kaldı. Bu tabloda 25 Mart 1984 yerel seçimi, yasaklı Millî Görüş'ün yasal zeminde kendini ilk kez ölçtüğü sınav oldu.

Olayın seyri

Erbakan'ın ağzından

Son 20 beldedeki seçimlere ANAP parayla, devlet imkânlarıyla; RP de inançla girdi. Ne oldu? RP oyların yüzde 23.9`unu, DYP yüzde 21`ini aldı. SHP yüzde 12.5 oyda kaldı.

— Türkiye'nin Temel Meseleleri

Nasıl oluyor da RP en büyük parti ve başa oynuyor? Bu 20 beldenin tamamını seçim öncesinde ziyaret ettik. Buralarda bilesiniz ki iki parti mücadele etti. ANAP ile RP çekişti.

— Türkiye'nin Temel Meseleleri

ANAP para ile, devlet imkânlarıyla çalıştı. RP inanç ve imanla mücadele etti.

— Türkiye'nin Temel Meseleleri

Sonuç

16 belediye ve %4,40 ile sonuçlanan 25 Mart 1984, rakam olarak mütevazı kalmasına rağmen Millî Görüş'ün 12 Eylül sonrası siyasete tutunma eşiği oldu. Seçim, yasaklı liderle kurulan Refah'ın yasal zeminde var olabildiğini gösterdi, teşkilata moral ve yerelde kadro deneyimi kazandırdı. 6 Kasım 1983'te Meclis dışı kalan hareket, 1984'ten sonra önce 1987 halkoylamasıyla yasağın kalkması, ardından 1987-1991 genel seçimleri ve özellikle 1989-1994 yerel seçimlerindeki sıçramalarla büyüme rotasına girdi; 1984 bu rotanın 'sıfırdan ilk basamağı' olarak anıldı.

İhtilaflı noktalar

İddia: Refah Partisi 1984 yerel seçiminde hiç belediye kazanamadı veya sadece 1-2 belde aldı
Durum: yanlis
YSK kesin sonuçlarına göre Refah 16 belediye başkanlığı kazanmıştır. Bu rakam DİE yıllıklarında ve dönem basını özetlerinde de 16 olarak geçer; 'hiç kazanamadı' iddiası veriyle çelişir.
İddia: Refah'ın 1984 oy oranı %4,40 değil daha yüksek / daha düşük olarak verilir, kaynaklarda 4,4-4,8 arasında oynama görülür
Durum: belirsiz
YSK'nın il genel meclisi oyları üzerinden hesaplanan resmî oranı %4,40 olarak ikincil derlemelerde sabittir. Bazı popüler özetler yuvarlama veya belediye başkanlığı oylarını esas alarak %4,75 gibi farklı oran yazsa da dayanakları il-genel-meclisi toplamı değildir; 16 belediye sayısı ise ittifaklı tutar farkı nedeniyle bazı listelerde 18-19 olarak geçebilir (belde-belediye ayrımı).

Kaynaklar