Baraja Takıldı

29 Kasım 1987

29 Kasım 1987 genel seçiminde Refah Partisi %7,16 oy almasına rağmen %10 ülke barajını aşamadığı için Meclis dışında kaldı. 1,7 milyonu aşan oyuna karşılık 1970'lerden beri ilk kez Meclis'te temsil edilemeyen Millî Görüş, 12 Eylül sonrası seçim sisteminin en mağdur partisi oldu. Erbakan sonucu "hile rejimi" ve anti-demokratik baraj olarak niteledi.

Arka plan

12 Eylül 1980 darbesiyle partiler kapatılmış, 1982 Anayasası ve 2839 sayılı Milletvekili Seçimi Kanunu ile dünyada örneği az, %10 ülke barajı getirilmişti. Sistem, parlamentoda parçalanmayı önleme gerekçesiyle savunulsa da pratikte küçük partilerin önünü kesiyordu. 6 Eylül 1987 referandumuyla siyasî yasaklar kalktı; Erbakan, Demirel, Ecevit ve Türkeş yeniden siyasete döndü. ANAP iktidarı erken seçime gitti. Refah Partisi 1983'te kurulmuş ancak 1986 ara seçimlerinde %4,4'te kalmış, örgütlenmesini 1987'ye kadar tamamlamıştı. Millî Görüş, TRT'de eşit süre alamama ve holding basınının ambargosunu zaten "TRT barajı" ve "basın barajı" diye tanımlıyordu.

Olayın seyri

• 6 Eylül 1987Siyasî yasakların kaldırılması referandumu %50,16 "evet" ile kabul edildi; Erbakan ve diğer liderlerin yasağı kalktı, erken seçim yolu açıldı.
• Ekim 1987TBMM erken seçim kararı aldı; YSK 29 Kasım 1987'yi seçim tarihi ilan etti. ANAP, SHP, DYP, DSP, RP, MÇP ve IDP'nin de aralarında olduğu yedi parti seçime katılma hakkı kazandı.
• Kasım 1987 (kampanya)Liderlerin TRT'de eşit süre talebi karşılanmadı. Erbakan meydanlarda ve röportajlarda seçim sistemini "dünyanın hiçbir yerinde görülmemiş hile rejimi" olarak eleştirdi; barajın Millî Görüş'ü dışarıda tutmak için konduğunu savundu.
• 29 Kasım 1987Genel seçim yapıldı. ANAP %36,31 ile birinci, SHP %24,74 ile ikinci, DYP %19,14 ile üçüncü oldu. Refah Partisi 1.717.425 oy (%7,16) almasına rağmen %10 ülke barajı altında kaldığı için 450 üyeli Meclis'e hiçbir milletvekili gönderemedi.
• 30 Kasım- Aralık 1987Sonuçlar Resmî Gazete'de ilan edildi; baraj altında kalan RP'nin oyları dahil %19,81'lik oy Meclis'te temsil edilemedi. Erbakan barajın "oyların eşitliği" ilkesine aykırı olduğunu, temsilde adaletin çiğnendiğini savundu.

Erbakan'ın ağzından

Düşününüz, RP en dengesiz şartlara rağmen yüzde 10 oy alıyor, yani 60 milyona yakın nurusun 6 milyonunu temsil ediyor. İsviçre`nin, Danimarka`nın yekunundan büyük ama parlamentoda bir tek milletvekili dahi yok. Böyle demokrasi olmaz.

— Türkiye'nin Temel Meseleleri

Nitekim, son 26 Mart seçimlerinde bize televizyon-da bir defa on dakika müsaade verdiler, yüzde 10 aldık. Kırk dakika konuşma hakkı tanısalardı yüzde kırk alırdık.

— Türkiye'nin Temel Meseleleri

Refah Partisi böylece dört tane barajı yıktı. Bu barajlar binildiği gibi sırf milli görüşün iktidara gelmemesi için konulmuş olan Türkiye Barajı, İl Barajı, TRT Barajı ve bir kısım basının barajıydı.

Barajları yüzde elliye çıkartmak demek. Başka türlü refahı önleyemeyecekler.

Sonuç

RP, 1,7 milyon oya rağmen Meclis dışı kaldı; Millî Görüş 1973'ten beri ilk kez parlamentoda temsil edilemedi. ANAP 292 vekille üçüncü kez tek başına iktidar oldu. Sonuç, %10 barajının temsilde adaletsizliğini görünür kıldı ve sonraki yıllarda baraj tartışmasının merkezine yerleşti. Erbakan barajı "hile rejimi" söylemiyle ördü; RP teşkilatı ise köy köy dolaşma stratejisini hızlandırdı. Parti 1989 yerel seçimlerinde %10'u aşıp, 1991'de MÇP ve IDP ile ittifak yaparak barajı aşma yolunu denedi ve nihayet 1991'de Meclis'e döndü.

İhtilaflı noktalar

Kaynaklar

• YSK 1987 Genel Seçim Resmî Sonuçları (birincil)
• 2839 sayılı Milletvekili Seçimi Kanunu (birincil)
• Türkiye'nin Temel Meseleleri (birincil)
• 1987 Turkish general election - Wikipedia (YSK verilerini özetler) (ikincil)
• IPU Parline – Turkey November 1987 Election (YSK verileri) (ikincil)
• Video: Milli Görüş, iktidara gelmesin diye bu engellemeler! - 1991 (AbBwd_U46aM) (birincil)
• Video: Erbakan Hoca: Başka Türlü Refahı Önleyemeyecekler - 1993 İzmir İftarı (pbHi_GvyBF0) (birincil)