1989 Yerel Seçimleri: Yükseliş

26 Mart 1989

Refah Partisi 26 Mart 1989 Mahalli İdareler seçiminde ülke genelinde oyunu %9,80'e yükseltti ve 74 belediye başkanlığı kazandı. 1984'te %4,40 ile tutunduğu yerel zeminden iki katına çıkan bu sonuç, parti teşkilatının 1987 sonrası toparlanmasının ilk sandık karşılığı oldu. ANAP oy kaybederken Refah'ın yükselişi, 1990'ların başındaki sıçramaların ve 1994 zaferinin habercisi sayıldı.

Arka plan

12 Eylül sonrası kurulan Refah Partisi, yasaklı lider ve medya ambargosu altında girdiği 25 Mart 1984 yerel seçiminde %4,40 oyla 16 belediye almış ve 6 Kasım 1983'te Meclis dışı kalmıştı. 6 Eylül 1987 referandumuyla Erbakan'ın yasağı kalktı, 11 Ekim 1987'de genel başkanlığa dönerek teşkilatı yeniden örgütledi; 29 Kasım 1987 genel seçiminde %7,16 alınmasına rağmen %10 barajı nedeniyle yine Meclis dışı kalındı. 1987-1988'de ekonomik sıkıntılar, enflasyon ve ANAP'ın yıpranması toplumsal memnuniyetsizliği artırırken Millî Görüş teşkilatı kapı kapı çalışmayla tabanını genişletiyordu. 1988'de yapılan 20 beldedeki kısmi/ara seçimlerde Refah'ın birinci çıkması parti içinde yükseliş umudunu pekiştirmiş, ancak ana akım televizyon ve büyük basında yer verilmemesi Erbakan'ın sık sık dile getirdiği 'TV'de tek kelime söylenmiyor' şikâyetini doğurmuştu. Bu şartlarda 26 Mart 1989, ANAP'ın sorgulanacağı ilk genel yerel yoklama olarak belirdi.

Olayın seyri

• 29 Kasım 1987Erken genel seçim yapıldı. Refah Partisi %7,16 oy almasına rağmen %10 barajına takılarak Meclis dışında kaldı; ANAP %36,31 ile iktidarını korudu. Refah tabanı baraj mağduriyeti söylemini pekiştirdi ve yerel örgütlenmeye ağırlık verme kararı aldı.
• 1988Yıl içinde çeşitli beldelerde yapılan yenileme/ara seçimlerinde Refah Partisi yerel ölçekte birinci güç olarak öne çıktı. Bu tablo Erbakan'ın 'Son 20 beldedeki seçimlere ANAP parayla, devlet imkânlarıyla; RP de inançla girdi. Ne oldu? RP oyların yüzde 23.9`unu, DYP yüzde 21`ini aldı. SHP yüzde 12.5 oyda kaldı.' değerlendirmesine konu oldu. Sonuçlar 1989'a moralli girilmesini sağladı.
• 1988 sonbaharı - Mart 1989Refah teşkilatı yerel seçim kampanyasını Anadolu geneline yaydı; medya ambargosu altında belde belde ziyaret ve hanım teşkilatının devreye girmesiyle çalıştı. 26 Mart 1989'da gösterilen büyükşehir adayları arasında İstanbul için Bahri Zengin'in takdimi yapıldı: 'Refah Partimizin 26 Mart 1989 tarihinde yapılan mahalli seçimlerde Büyükşehir Belediye Başkan Adayı Bahri Zengin Bey'i mikrofona davet ediyorum.'
• 26 Mart 1989Mahalli İdareler Seçimleri yapıldı. YSK kesin sonuçlarına göre SHP %28,69 ile birinci, DYP %25,13 ile ikinci, ANAP %21,80 ile üçüncü oldu; Refah Partisi %9,80 oyla dördüncü sırada yer aldı ve ülke genelinde 74 belediye başkanlığı kazandı. Refah bir önceki yerel seçime göre oyunu ikiye katlamış, belediye sayısını 16'dan 74'e çıkarmıştı.
• 26-27 Mart 1989 sonrasıSonuçlar ANAP'ın büyük oy kaybı ve Refah'ın sıçraması olarak yorumlandı. Erbakan'ın daha sonra özetlediği çizgide 'bin dokuz yüz seksen dört mali seçimlerde on kadar belediye kazanmıştır. Seksen dokuzda yüz oldu. Şimdi bin belediye alacağız Allah'ın izniyle.' formülü, 1984→1989→1994 güzergâhının parti hafızasındaki anlatısına yerleşti. Medya ambargosu eleştirisi de sürdü: 'TV`de tek kelime söylenmi-yor. Bir kısım basın maksatlı olarak yazmıyor.'
• 1989-1990Yerel seçimin ardından teşkilat raporlarında Anadolu'da il ve ilçe örgütlerinin hızla genişlediği, kazanılan belediyelerin 'ahlaklı belediyecilik' pratiğinin ilk nüveleri olarak gösterildiği aktarıldı. Bu birikim, 1991'de Refah-MÇP-IDP ittifakı ve Bayrampaşa gibi ara seçimlerdeki %21,5 gibi lokal yüksek oyların zeminini oluşturdu.

Erbakan'ın ağzından

Son 20 beldedeki seçimlere ANAP parayla, devlet imkânlarıyla; RP de inançla girdi. Ne oldu? RP oyların yüzde 23.9`unu, DYP yüzde 21`ini aldı. SHP yüzde 12.5 oyda kaldı.

— Türkiye'nin Temel Meseleleri

Nasıl oluyor da RP en büyük parti ve başa oynuyor? Bu 20 beldenin tamamını seçim öncesinde ziyaret ettik. Buralarda bilesiniz ki iki parti mücadele etti. ANAP ile RP çekişti.

— Türkiye'nin Temel Meseleleri

ANAP para ile, devlet imkânlarıyla çalıştı. RP inanç ve imanla mücadele etti.

— Türkiye'nin Temel Meseleleri

Aradaki farkı görün. Bunun için bak … bin dokuz yüz seksen dört mali seçimlerde on kadar belediye kazanmıştır. Seksen dokuzda yüz oldu. Şimdi bin belediye alacağız Allah'ın izniyle.

— Refah Partisi 1993 konuşması (video deşifresi)

Sonuç

26 Mart 1989, Refah Partisi için 1980 sonrası yasak ve ambargo döneminin ardından gelen ilk büyük sıçrama olarak kayda geçti. Oyların %4,40'tan %9,80'e, belediye sayısının 16'dan 74'e çıkması teşkilata özgüven ve kadro deneyimi kazandırdı; 'inançla çalışma — devlet imkânlarına karşı teşkilat' anlatısı parti hafızasında yerleşti. Bu zemin üzerine 1991'de ittifakla Meclis'e dönüş ve Bayrampaşa-Nevşehir gibi ara seçimlerde %20-25 bandındaki lokal zaferler inşa edildi; 1989'un gösterdiği yükseliş eğrisi, 27 Mart 1994'te 400'e yakın belediye ve büyükşehir zaferlerine giden yolun ikinci basamağı oldu. ANAP'ın tek başına iktidar döneminin yerel ölçekte zayıfladığının tescili olarak da okunan seçim, 1989-1991 arası erken genel seçim tartışmalarını ve merkez sağ-sol dengelerini yeniden şekillendirdi.

İhtilaflı noktalar

Kaynaklar

• Türkiye'nin Temel Meseleleri — Necmettin Erbakan (s.17-18: 20 belde ara seçimi, 'TV'de tek kelime söylenmiyor', ANAP-RP çekişmesi ve 23.9% pasajları) (birincil)
• YSK 26 Mart 1989 Mahalli İdareler Seçimleri Kesin Sonuçları — Resmî Gazete 1989 (birincil)
• Refah Partisi İstanbul Büyükşehir Belediye Başkan Adayı Bahri Zengin konuşması — 26 Mart 1989 tarihini taşıyan video deşifresi (anlatı için) (birincil)
• Refah Partisi 1993 konuşması — 'Aradaki farkı görün … Seksen dokuzda yüz oldu' video deşifresi Udh5OJujKZ4 (birincil)
• DİE / TÜİK Yerel Seçim İstatistikleri 1989 ve dönem basını özet tabloları (1989 oranları ve belediye sayıları karşılaştırması) (ikincil)
• Wikipedia — 1989 Turkish local elections ve Turkish local elections after 1980 tabloları (26.03.1989: SHP 28.69, DYP 25.13, ANAP 21.80, RP 9.80) — ikincil özet (ikincil)