Meclise Dönüş

20 Ekim 1991

12 Eylül yasaklarının kalkmasından sonra %10 ülke barajını aşmak için MÇP ve IDP ile seçim ittifakı kuran Refah Partisi, 20 Ekim 1991 genel seçiminde %16,88 oy ve 62 milletvekili ile Meclis'e döndü. Necmettin Erbakan, 1977'den beri ilk kez Konya milletvekili olarak 11 yıl aradan sonra yeniden parlamentoya girdi ve Refah grubu kuruldu.

Arka plan

12 Eylül 1980 darbesi Millî Görüş'ün partisi MSP'yi kapatmış, lider kadroya siyaset yasağı getirmişti. 1983'te kurulan Refah Partisi 1987 genel seçiminde %7,16 ile %10 barajının altında kalıp Meclis dışı kalmıştı. 1987 referandumuyla Erbakan'ın yasağı kalktı; 1989 yerel seçiminde RP %9,8'e yükseldi fakat baraj baskısı sürdü. Mevcut seçim kanunu ülke barajı yanında il barajı benzeri dengesizlikler ve yüksek barajlı daraltılmış çevreler içerdiği için RP yönetimi, Meclis'e girmek için tek başına seçim yerine barajı seçim ittifakı ile aşma stratejisini benimsedi. MÇP (genel başkan Alparslan Türkeş) ve IDP (genel başkan Aykut Edibali) ile yapılan seçim iş birliği bu zeminde doğdu; liste tek çatı altında Refah Partisi çatısında birleştirildi.

Olayın seyri

• 1987-1990Refah Partisi 1987 genel seçiminde %7,16 oy alıp baraj altında kaldı; baraj ve dengesiz seçim kanunu tartışması külliyatta 'oy verirseniz oyunuz sıfır sayılıyor' eleştirisiyle anılır. RP oy oranı 2 Haziran 1991 ara yerel seçimlerinde 20 beldede %23,9'a çıkarak 'en büyük parti' iddiasını güçlendirdi ve erken seçim baskısını artırdı.
• Eylül 1991Refah Partisi, Milliyetçi Çalışma Partisi (MÇP) ve Islahatçı Demokrasi Partisi (IDP) ile seçim ittifakı protokolünü imzaladı. Üç parti tek liste halinde Refah Partisi amblemi ve listelerinden seçime girme kararı aldı; amaç %10 ülke barajını birlikte aşmak ve barajın Millî Görüş'ü dışarıda bırakma etkisini kırmaktı. Kamuoyunda 'kutsal ittifak' diye anılan birlik, MÇP'nin bozkurt, IDP'nin kitap sembolünü geri planda bırakıp RP çatısında birleşti.
• 20 Ekim 1991Genel seçim yapıldı. Refah Partisi ittifak oyuyla %16,88 oy aldı; 450 sandalyeli TBMM'de 62 milletvekili çıkardı. Bu sandalyelerin dağılımında MÇP kökenli 19 ve IDP kökenli 3 isim RP listelerinden seçilmiş oldu; seçim sonrası bu vekiller kendi partilerine döndüğünde RP'nin Meclis grubu 40 civarında kaldı fakat grup kurma yeterliliği korundu. DYP %27,0 ile birinci, ANAP %24,0 ile ikinci, SHP %20,8 ile üçüncü oldu; hiçbir parti tek başına çoğunluğu bulamayınca DYP-SHP koalisyonu gündeme geldi.
• 20 Ekim 1991 akşamı - 6 Kasım 1991Erbakan Konya milletvekili olarak seçildi; 1977 MSP Konya milletvekilliğinden ve 12 Eylül arası döneminden sonra 11 yıl aradan sonra yeniden Meclis'e girdi. Mazbatasını alarak 19. Dönem milletvekili sıfatını kazandı; TBMM 6 Kasım 1991'de açıldı ve yemin töreni yapıldı.
• 28 Kasım 1991Erbakan, TBMM'de Demirel başbakanlığındaki DYP-SHP koalisyon hükümetinin programı üzerine Refah Partisi grubu adına konuştu. Konuşmasına 'Muhterem Başkan, muhterem milletvekilleri' selamıyla başlayıp 'Bugün 28 Kasım 1991. Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde hükümet programını görüşüyoruz' diyerek Meclis'e dönüşün ilk kürsü hitabını yaptı; konuşmasında 20 Ekim seçimlerinin huzur içinde geçtiğini vurguladı.
• Kasım 1991 sonrasıRefah Partisi Meclis'te grup kurarak yasama faaliyetine, bütçe görüşmelerine ve koalisyonun ekonomi politikalarına muhalefet etmeye başladı. Bu dönemde Erbakan, barajları 'Türkiye Barajı, İl Barajı, TRT Barajı ve bir kısım basının barajı' diye tanımlayıp ittifakla bu barajların yıkıldığını savundu; ittifak ortakları grup oluşturacak sayıya ulaşınca kendi partilerine dönme sürecini başlattı.

Erbakan'ın ağzından

RP oyların yüzde 23.9`unu, DYP yüzde 21`ini aldı. SHP yüzde 12.5 oyda kaldı.

— Türkiye'nin Temel Meseleleri

Son 20 beldedeki seçimlere ANAP parayla, devlet imkânlarıyla; RP de inançla girdi.

— Türkiye'nin Temel Meseleleri

ANAP`a oy verirseniz, üç oy sayılıyor.

— Türkiye'nin Temel Meseleleri

Düşününüz, RP en dengesiz şartlara rağmen yüzde 10 oy alıyor, yani 60 milyona yakın nurusun 6 milyonunu temsil ediyor.

— Türkiye'nin Temel Meseleleri

Muhterem Başkan, muhterem milletvekilleri, yeni hükümetin saygıdeğer üyeleri.

— Necmettin Erbakan'ın 1991 Meclis Konuşması

Hepinizi Refah Partimiz grubu adına hürmetle, muhabbetle selamlıyorum.

— Necmettin Erbakan'ın 1991 Meclis Konuşması

Bugün 28 Kasım 1991.

— Necmettin Erbakan'ın 1991 Meclis Konuşması

milletimiz bundan dolayı 20 Ekim seçimlerinde demokratik yoldan bu iktidarı değiştirdi.

— Erbakan: Enflasyon, İşsizlik, Ekonomik Zorluklar - 1992 Bursa

Ve Refah Partisi böylece dört tane barajı yıktı.

— Milli Görüş, iktidara gelmesin diye bu engellemeler! - 1991

Sonuç

20 Ekim 1991 seçimi Refah Partisi'ni 11 yıl sonra yeniden Meclis'e taşıyarak Millî Görüş'ün yasama zeminine dönüşünü sağladı ve 19. Dönem'de grup kurma imkânı verdi. Baraj ittifakla aşılmış, seçim kanununun Millî Görüş'ü dışarıda bırakma etkisi ilk kez kırılmış oldu; MÇP ve IDP'nin bir süre sonra ayrılmasıyla RP çekirdek grubu muhalefetin en aktif kanadı hâline geldi. Bu Meclis varlığı, 27 Mart 1994 yerel seçimlerindeki büyük sıçramanın ve 24 Aralık 1995'te RP'nin birinci parti oluşunun siyasî ve örgütsel zeminini hazırladı; aynı seçimle başlayan DYP-SHP koalisyon dönemi ise Erbakan'ın 'Adil Düzen' muhalefetini Meclis kürsüsünden sistematik biçimde anlatabildiği bir evre açtı.

İhtilaflı noktalar

Kaynaklar

• Erbakan, Necmettin — Türkiye'nin Temel Meseleleri (birincil)
• TBMM 19. Dönem Albümü ve Tutanak Dergisi (6 Kasım 1991 yemin; 28 Kasım 1991 hükümet programı görüşmeleri) (birincil)
• YSK 1991 Genel Seçim Resmî Sonuçları (birincil)
• Video: Necmettin Erbakan'ın 1991 Meclis Konuşması (hdISG-1HH40) (birincil)
• Video: Erbakan — 20 Ekim seçimlerinde demokratik yoldan iktidarı değiştirdi (n4uiFtpdRS0) (birincil)
• Video: Milli Görüş barajları yıktı — 1991 (AbBwd_U46aM) (birincil)
• T.C. Yüksek Seçim Kurulu — 1991 Milletvekili Genel Seçimi arşivi ve gazete aktarımları (ikincil)
• 2839 sayılı Milletvekili Seçimi Kanunu (%10 baraj hükmü) (ikincil)