Refahyol Sona Erdi

30 Haziran 1997

18 Haziran 1997'de protokol gereği istifasını sunan Başbakan Necmettin Erbakan sonrası 54. Hükümet fiilen sona erdi; Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel hükümeti kurma görevini Tansu Çiller yerine Mesut Yılmaz'a verdi. Yılmaz başkanlığında ANASOL-D (ANAP-DSP-DTP) koalisyonu 30 Haziran 1997'de kurularak güven oyu sürecine girdi. Erbakan'ın başbakanlığı böylece 28 Haziran 1996 – 30 Haziran 1997 arasında 1 yıl 2 gün sürmüş oldu.

Arka plan

Refah Partisi ve Doğru Yol Partisi 28 Haziran 1996'da Ortak Hükümet Protokolü ve Ekleri'ni imzalayarak dönüşümlü başbakanlık esasına dayalı Refah-Yol (54. Hükümet) koalisyonunu kurmuştu; protokole göre ilk bir yılın ardından başbakanlık DYP'ye geçecekti. 28 Şubat 1997 MGK'sında ordu ve bürokrasinin 'irtica' bildirisinin hükümete 18 maddelik tedbirler dayatması, medya ve iş dünyasının hükümete karşı cepheleşmesi ve Cumhuriyet Başsavcılığı'nın RP hakkında kapatma davaları siyasî gerilimi tırmandırırken, Erbakan uzlaşmacı bir hatla hükümeti protokol takvimine kadar sürdürmeyi seçti. Bu gerilim altında protokol süresinin dolması, Erbakan'ın 18 Haziran'da istifasını 'ahde vefa' gerekçesiyle sunmasına zemin hazırladı; ancak istifanın zamanlaması ve yöntemi Demirel'in takdir alanını genişletti ve sonrası için meşruiyet tartışmalarını doğurdu.

Olayın seyri

• 28 Haziran 1996Refah Partisi ile Doğru Yol Partisi arasında Ortak Hükümet Protokolü ve Ekleri imzalandı. Protokol, 54. Cumhuriyet Hükümeti'nin Erbakan başkanlığında kurulması, yaklaşık bir yıl sonra başbakanlığın Tansu Çiller'e devri ve erken seçim dahil bazı siyasal taahhütler öngörüyordu. Bakanlar Kurulu listesi aynı gün Cumhurbaşkanı'nca onaylanarak hükümet göreve başladı.
• 28 Şubat – 15 Haziran 199728 Şubat MGK'sı sonrası 18 maddelik tedbir listesinin Bakanlar Kurulu'na sevki, Batı Çalışma Grubu faaliyetleri, medya ve Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı'nın kapatma girişimleri Refah-Yol'u sürekli baskı altında tuttu. Erbakan hükümet icraatlarını (havuz sistemi, denk bütçe, D-8) savunurken diğer yandan MGK kararlarına uyum görüntüsü ile askerle doğrudan çatışmadan kaçınma çizgisi izledi.
• 18 Haziran 1997Erbakan, Doğru Yol Partisi ile bir yıl önce yapılan protokol uyarınca Başbakanlık görevinden istifa mektubunu Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel'e sundu. Mektupta istifanın koalisyon protokolüne ve mutabakata uyma amacıyla yapıldığı, 54. Hükümet'in yaklaşık bir yıldır uyum içinde başarıyla çalıştığı vurgulandı.
• 19-20 Haziran 1997Demirel, hükümeti kurma görevini protokolün işaret ettiği Tansu Çiller yerine ANAP Genel Başkanı Mesut Yılmaz'a verdi. Erbakan-Çiller-Yazıcıoğlu cephesi bu kararı 'demokrasi tarihinin acı bir olayı' ve 'ülkeye zaman kaybettirici bir yola sapma' olarak niteledi; muhalefet parti başkanlarıyla nezaket görüşmeleri yapılmasını sürpriz görevlendirmeyle ilişkilendirdi.
• 26-29 Haziran 1997Erbakan, Çiller ve Muhsin Yazıcıoğlu TBMM Basın Bürosu'nda ortak basın toplantıları düzenleyerek Cumhurbaşkanı'na iki yazılı belge sunduklarını açıkladı: birincisi Refah-DYP-BBP mutabakatıyla 55. Hükümet'in Çiller başkanlığında kurulacağı beyanı, ikincisi Refah Partili milletvekillerinin Yılmaz hükümetine güven oyunda ret vereceğine dair imzalı beyanlar. Erbakan toplantıda '275 çoğunluktur, 278 imzalı belge bir rekordur' vurgusuyla Meclis çoğunluğunun kendilerinde olduğunu savundu ve Yılmaz'ın görevi iade etmesi gerektiğini söyledi.
• 30 Haziran 1997Cumhurbaşkanı Demirel, Mesut Yılmaz tarafından kurulan ANASOL-D (ANAP-DSP-DTP, dışarıdan CHP desteği) hükümetinin Bakanlar Kurulu listesini onayladı. Karar Resmî Gazete'de yayımlandı ve 54. Hükümet'in görevi fiilen sona erdi. Yeni hükümetin programı 3-4 Temmuz'da TBMM'de okundu, 12 Temmuz 1997'de güven oyu aldı.

Erbakan'ın ağzından

Kendi adina da sizlere saygilarimizi sunarak sozlerime basliyorum. Butun ulusumuzun takip ettigi gibi 18 Haziran gunu bizim Dogru Yol Partisi ile bir yil once yapmis oldugumuz protokolumuz uyarinca protokolumuze uyarak Sayin Demirel'e Basbakanliktan istifa mektubumuz sunmustum.

Bu istifa mektubumu simdi huzurlarinizda bir kere daha aynen okuyorum. Refah Partisi ile Dogru Yol Partisi'nin 28 Haziran 1996 gunu aralarinda imzaladiklari Ortak Hukumet Protokolu ve Ekleri belgesindeki taahhutlere uygun olarak ve 28 Haziran 1996 tarihinde Bakanlar Kurulu listesini onaylamanizla kurulan 54. Cumhuriyet Hukumeti bugune kadar yaklasik bir yildan beri butun gucuyle devletimizin yucelmesi, ulkemizin kalkinmasi ve halkimizin refahi için uyum içinde basariyla çalismistir.

Refah Partisi ve Dogru Yol Partisi arasindaki koalisyon protokolune uygun olarak bu bir yillik sureden sonra Basbakanligin Dogru Yol Partisi'ne geçebilmesi için yapmis oldugumuz taahhude ve iki parti arasindaki mutabakata uymak uzere Basbakanlik gorevinden istifa ediyorum. Bu sure içerisinde gerek Basbakan olarak sahsima gerekse 54. Cumhuriyet Hukumeti'ne ve onun uyelerine çalismalarimizda gosterdiginiz yakin ilgi ve desteklerinizden dolayi tesekkurlerimi arz eder saygilar sunarim.

Iste bizim istifa mektubumuz apaçik ortada. Basarili bir hukumet sadece ahde vefa ornegi gosteriyor. Protokolunun geregi olarak en guzel bir ahlak ornegi gosteriyor. Bu siyasi tarihimize boyle geçecek, butun milletimizin kalbini fetheden bir guzel olaydir. Bundan 70 milyon hepimiz iftihar etmeliyiz ve ediyoruz 70 milyon olarak.

Sonuç

30 Haziran 1997'de ANASOL-D hükümetinin kurulmasıyla 54. Hükümet hukuken ve fiilen sona erdi; Erbakan'ın başbakanlığı kesintiye uğradı ve Millî Görüş yaklaşık bir yıl aradan sonra hükümet dışında kaldı. Demirel'in Çiller yerine Yılmaz'ı görevlendirmesi uzun yıllar 'Anayasal teamüle aykırılık' tartışması olarak anıldı, ANASOL-D ise 28 Şubat sürecinin parlamenter ayağı sayılarak RP'nin kapatılması (Ocak 1998) ve Erbakan'a siyaset yasağı yolunu açan iklimi pekiştirdi. Erbakan ve çevresi 30 Haziran'ı 'protokole sadakatin cezalandırılması' olarak çerçeveler; muhalif anlatı ise istifanın 28 Şubat baskısı altında zaten kaçınılmaz olduğunu ve ANASOL-D'nin Meclis güven oyunu alarak meşruiyet kazandığını vurgular.

İhtilaflı noktalar

Kaynaklar

• TBMM – Hükümetler Listesi: 54. Cumhuriyet Hükümeti (28 Haziran 1996 – 30 Haziran 1997) ve 55. Cumhuriyet Hükümeti (30 Haziran 1997 – 11 Ocak 1999) künyeleri (birincil)
• Resmî Gazete – Bakanlar Kurulu listeleri: 28-29 Haziran 1996 (54. Hükümet) ve 30 Haziran-1 Temmuz 1997 (55. Hükümet) atama kararları (birincil)
• video_transcripts/XZZCXKaHM8M.json – No 330 Refah Yol Hükümeti Ortak Basın Toplantısı RP Başbakanlık Dönemi 1997 (48 snippet) (birincil)
• Cumhurbaşkanlığı basın açıklamaları: 18 Haziran 1997 (istifanın kabulü) ve 19 Haziran 1997 (Mesut Yılmaz'ın görevlendirilmesi) aktarımı (birincil)
• TBMM Darbeleri ve Muhtıraları Araştırma Komisyonu Raporu, Kasım 2012 – 28 Şubat Süreci Alt Komisyonu bölümü (Cilt 1) ve 30 Haziran 1997 hükümet devri kronolojisi (ikincil)
• Dönem basını – Milliyet, Cumhuriyet, Hürriyet arşivi 18 Haziran-13 Temmuz 1997 (istifa, görevlendirme, ortak basın toplantısı ve 55. Hükümet kuruluş haberleri) (ikincil)
• Sitedeki mevcut kronoloji kartı – olay_69 (54. Hükümetin fiilen sona ermesi ve 1 yıl 2 gün bilgisi, TBMM hükümetler listesi künyesi) (ikincil)