Refah Partisi Kapatıldı
16 Ocak 1998
Sekiz ay süren davanın sonunda Anayasa Mahkemesi, 16 Ocak 1998'de Refah Partisi'ni laiklik ilkesine aykırı eylemlerin odağı olduğu gerekçesiyle kapattı. Kararla Necmettin Erbakan'ın da aralarında olduğu yöneticilere 5 yıl siyaset yasağı getirildi. Erbakan kararı aynı gün 'tarihin akışı içinde basit bir nokta' diye niteleyip sükûnet çağrısı yaptı.
Arka plan
Refah Partisi 24 Aralık 1995 seçiminde birinci parti olmuş, uzun koalisyon arayışlarının ardından 28 Haziran 1996'da Doğru Yol Partisi ile 54. Hükümeti kurmuştu. Hükümet, 28 Şubat 1997 Millî Güvenlik Kurulu bildirisi ve ardından gelen siyasî-askerî baskı, medya kampanyası ve yargı girişimlerinin odağına yerleşti. Erbakan 18 Haziran 1997'de istifa etti; hükümet düştü. Bu iklimde Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı Vural Savaş, Refah Partisi'nin laikliğe aykırı eylemlerin odağı hâline geldiği iddiasıyla kapatılması istemiyle Anayasa Mahkemesine başvurdu. Parti 1997 yazından itibaren hem Meclis'te hem mahkeme huzurunda savunma sürecine girdi.
Olayın seyri
- 21 Mayıs 1997Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı Vural Savaş, Refah Partisi'nin kapatılması istemiyle Anayasa Mahkemesine iddianame sundu. İddianamede partinin laiklik ilkesine aykırı eylemlerin odağı olduğu öne sürüldü ve temelli kapatma ile yöneticilere siyaset yasağı talep edildi.
- Haziran - Kasım 1997Anayasa Mahkemesi iddianameyi kabul edip tebligat ve ön inceleme aşamalarını tamamladı. Refah Partisi yazılı ön savunmasını ve ardından sözlü savunmasını sundu. Dönem boyunca parti Meclis grubunu korurken dava dosyası raportör incelemesi ve delil toplama aşamalarından geçti.
- 16 Ocak 1998, AnkaraAnayasa Mahkemesi heyeti kapatma davasını karara bağladı. Mahkeme, toplanan delillere dayanarak Refah Partisi'nin laik cumhuriyet ilkesine aykırı eylemlerin odağı olduğu gerekçesiyle Anayasa'nın 69. maddesi ve Siyasi Partiler Kanunu'nun 101. maddesi uyarınca temelli kapatılmasına karar verdi. Karar aynı gün kısa hüküm olarak açıklandı.
- 16 Ocak 1998, akşamErbakan, Anayasa Mahkemesi kararının açıklanmasından kısa süre sonra bir değerlendirme konuşması yaptı. Kararı 'tarihin akışı içerisinde fevkalade basit bir olay' olarak niteledi, 'huzuru ve sükûneti muhafazaya her zamankinden daha fazla riayet etmeliyiz' çağrısı yaptı ve Refah davasının bu kararlardan etkilenmeyeceğini, tek sonucun 'Refah inancının tek başına iktidarı' olacağını söyledi.
- 22 Şubat 1998Anayasa Mahkemesinin gerekçeli kapatma kararı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdi. Karar uyarınca partinin mallarının Hazineye intikali ve kararda adları sayılan yöneticilere 5 yıl süreyle siyaset yasağı hükmü kesinleşti. Kapatma sonrası Refah Partisi milletvekilleri büyük ölçüde Fazilet Partisine katıldı.
Erbakan'ın ağzından
Hepinizin takip buyurduğunuz gibi Anayasa Mahkemesi Refah Partimiz hakkında bir karar almış, biraz önce kararı açıklamıştır.
Olay aslında tarihin akışı içerisinde fevkalade basit bir olaydır.
Bundan dolayı huzuru, sükuneti muhafazaya her zamankinden daha fazla riayet etmeliyiz.
Türkiye'de halkımızın muazzam bir bölümünün partisi olan Refah Partisi ve onun davası bu kararlardan zerre kadar etkilenmez.
Daha önce de ifade etmiştim, bu gibi kararlardan bir tek sonuç çıkar, o da Refah inancının tek başına iktidarı.
Sonuç
16 Ocak 1998 kapatma kararıyla Refah Partisi tüzel kişiliği sona erdi, yöneticilere 5 yıl siyaset yasağı getirildi ve parti malları Hazineye geçti. Kapatma, 28 Şubat sürecinin en ağır hukuki sonucu oldu; Millî Görüş milletvekilleri Fazilet Partisi çatısı altında siyaseti sürdürdü, Erbakan yasak süresi boyunca fiilen siyaset dışı kaldı ancak hareketin fikrî ve teşkilat bağı korundu. Karar sonraki yıllarda Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi önüne de taşındı (Refah Partisi / Türkiye), AİHM kapatmayı Sözleşme'ye aykırı bulmadı. Siyasî etkisi, Fazilet Partisi'nin de 2001'de kapatılmasıyla Saadet Partisi ve AK Parti'ye giden bölünme hattını belirlemesi oldu.
İhtilaflı noktalar
Durum: belirsiz
Sitedeki mevcut metin 7 kişi (Erbakan, Şevket Kazan, Ahmet Tekdal + dört kişi) diyor; Resmî Gazete'de yayımlanan AYM karar metninde adları sayılanlar bazı derlemelerde 6 kişi olarak aktarılır (Erbakan, Kazan, Tekdal, Hasan Hüseyin Ceylan, Şevki Yılmaz, İbrahim Halil Çelik). Resmî Gazete nüshasının tam isim listesi görülmeden sayı kesinleştirilemedi; 6-7 sayısı kaynakların özetleme biçiminden kaynaklanıyor olabilir.
Durum: yanlis
AYM yalnızca kararda adları sayılan yöneticilere 5 yıl yasak getirdi; partinin 158 milletvekilinin tamamı yasaklı olmadı, büyük bölümü Fazilet Partisi'ne geçti ve Meclis'te kaldı.
Durum: belirsiz
İkincil kaynaklar kararın 9'a karşı 2 oyla alındığını aktarır; Resmî Gazete'deki gerekçeli metnin oy dağılımı kısmı paketteki külliyat parçalarında doğrulanamadı, birincil künye görülmeden oy oranı teyit edilemedi.
Kaynaklar
- AYM Kararı E.1997/1, K.1998/1 – Refah Partisi'nin kapatılması (kısa hüküm 16 Ocak 1998, gerekçe Resmî Gazete 22 Şubat 1998, sayı 23266) (birincil)
- Video deşifresi – Refah Partisi Kapatılma Kararı Değerlendirmesi (mDS9OY4OHGs, 00:00–00:44) (birincil)
- Video deşifresi – Refah Partisi kapatıldığında Erbakan'ın tarihi konuşması (lqCGnSxB0yM, 00:00–00:39) – aynı konuşmanın ikinci kaydı (birincil)
- TDV İslâm Ansiklopedisi – Necmettin Erbakan maddesi (1995-1998 kronolojisi ve 28 Şubat arka planı teyidi) (ikincil)
- Resmî Gazete arşivi – 22 Şubat 1998 tarihli nüsha künyesi (ikincil)