Milletvekilliği Düştü

22 Şubat 1998

Anayasa Mahkemesi'nin 16 Ocak 1998'de Refah Partisi'ni kapatma kararı 22 Şubat 1998'de Resmî Gazete'de yayımlanınca, Anayasa'nın 84. maddesi gereği Necmettin Erbakan'ın Konya milletvekilliği aynı gün sona erdi. Kararla birlikte 5 yıl siyaset yasağı da kesinleşti. Böylece 1969'da başlayan ve kesintilerle süren Meclis üyeliği, takvim olarak 29 yıla yayılan bir dönemin ardından kapandı.

Arka plan

Refah-Yol koalisyonunun 28 Şubat süreci baskısı altında 18 Haziran 1997'de istifasıyla düşmesi ve 30 Haziran 1997'de ANASOL-D hükümetinin kurulmasının ardından siyasî baskı yargı alanına taşındı. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı Vural Savaş'ın 21 Mayıs 1997'de açtığı kapatma davası, Anayasa Mahkemesi'nde 8 ay sürdü. Mahkeme 16 Ocak 1998'de RP'yi 'laikliğe aykırı eylemlerin odağı' gerekçesiyle kapattı ve yöneticilerine siyaset yasağı öngördü. Ancak Anayasa m.84'e göre kapatmaya sebep olan milletvekilinin üyeliği, kararın Resmî Gazete'de gerekçeli olarak yayımlandığı tarihte sona erdiğinden, Erbakan 22 Şubat'a kadar hukuken milletvekili sıfatını korudu. Bu bekleme aralığı, kapatma sonrası siyasetin nasıl sürdürüleceği tartışmasını da beraberinde getirdi; kadrolar 17 Aralık 1997'de önceden kurulan Fazilet Partisi'ne yönelmişti.

Olayın seyri

Erbakan'ın ağzından

Konyalı kardeşlerimizin büyük sevgisine muhatap olduk.

— Türkiye'nin Temel Meseleleri

Biz Türk milletinin, her şeyden önce bugünkü tatbikattan daha fazla hürriyete layık olduğu inancındayız.

— Türkiye'nin Temel Meseleleri

Ancak, Türkiye'de hep Anayasa'ya aykırı hareket ediliyor. Oysa, Anayasa'da Oylar eşittir deniliyor. Eşit oy, ancak nispi temsille tahakkuk eder.

— Türkiye'nin Temel Meseleleri

Bu kabir kararlardan bir tek sonuç çıkar. O da refah inancının tek başına iktidarı.
Bu olayın arkasından refah partisi davasının camiası. Çok daha büyük gelişeceği kesinlikle açıktır.

Sonuç

22 Şubat 1998'de Resmî Gazete yayımıyla Erbakan'ın Konya milletvekilliği Anayasa gereği sona erdi; 5 yıllık siyaset yasağı aynı gün işlemeye başladı. Erbakan Meclis dışında kaldı ve 18 Nisan 1999 genel seçimlerine aday olamadı; Millî Görüş'ün Meclis'teki temsili Fazilet Partisi'ne devroldu. 1969'da Konya'dan bağımsız milletvekili olarak başlayan ve 1973, 1977, 1991 ve 1995 seçimlerinde yenilenen milletvekilliği, kesintilerle birlikte takvimde 29 yıla yayılan bir dönemi kapatmış oldu. Hukuken vekilliğin düşme anı Resmî Gazete tarihi sayıldığından TBMM'de ayrıca oylama aranmadı; bu uygulama sonraki kapatma davaları için de teamül oluşturdu.

İhtilaflı noktalar

İddia: Erbakan'ın Meclis'teki 29 yıllık siyasi hayatı kapandı ifadesi
Durum: belirsiz
Erbakan ilk kez 1969'da Konya milletvekili seçildi (1969-1980 arası 3 dönem, 1980'de partiler feshedildi, 1987'ye kadar yasaklı, 1991-1998 arası 2 dönem). Takvim farkı 1969-1998 = 29 yıl doğru, ancak fiilen Meclis'te geçirdiği süre kesintiler nedeniyle yaklaşık 18 yıl. Sitedeki 29 yıl ibaresi takvim yayılımını anlatır, kesintisiz görev süresi değildir; kaynaklar farklı formüle eder.
İddia: Milletvekilliği Resmî Gazete tarihinde değil, TBMM Genel Kurulu'nda okunduğu tarihte düşer
Durum: yanlis
1982 Anayasası m.84/son (1995 öncesi m.84/3) açıkça 'partisinin kapatılmasına beyan ve eylemleriyle sebep olan milletvekilinin milletvekilliği, bu husustaki kesin mahkeme kararının Resmî Gazete'de gerekçeli olarak yayımlandığı tarihte sona erer' der. TBMM Başkanlığı'nın Genel Kurul'a bildirmesi tescil ve ilan niteliğindedir, düşmenin kurucu işlemi değildir; doktrin ve AYM kararları da bu yöndedir.
İddia: RP kapatma kararı 5 yıllık yasağı yalnızca Erbakan'a getirdi
Durum: yanlis
AYM hükmü 6 kişiyi kapsar: Necmettin Erbakan, Şevket Kazan, Ahmet Tekdal, Şevki Yılmaz, Hasan Hüseyin Ceylan, İbrahim Halil Çelik. Bazı gazete özetlerinde '7 kişi' yazması, bir ismin sehven eklenmesinden kaynaklanır; Resmî Gazete'deki hüküm fıkrası 6 isim sayar.

Kaynaklar