2002 Seçimleri: Baraj Altı
3 Kasım 2002
3 Kasım 2002 erken genel seçiminde Saadet Partisi %2,49 oyla baraj altında kaldı ve Meclis'e giremedi. Millî Görüş gövdesinden 2001'de ayrılarak kurulan AK Parti %34,28 ile tek başına iktidar oldu; seçime katılan diğer birçok parti de %10 barajını aşamayınca Meclis iki partili bir yapıya büzüldü. Erbakan, seçim kampanyasında Saadet'i "kurtuluş kapısı" olarak tarif etmiş ve yarışı "Saadet bir yanda, diğerleri bir yanda" formülüyle çerçevelemişti.
Arka plan
28 Şubat süreci Refah Partisi'ni (16 Ocak 1998) ve ardından Fazilet Partisi'ni (22 Haziran 2001) kapatmış, Necmettin Erbakan'a siyasî yasak getirmişti. Kapatma sonrası Fazilet'in devamı olarak 20 Temmuz 2001'de Saadet Partisi kuruldu; Erbakan partinin onursal lideri olarak kaldı ancak resmen genel başkan olamadı, genel başkanlığa Recai Kutan getirildi. Aynı günlerde Millî Görüş içinden yenilikçi kanat 14 Ağustos 2001'de Adalet ve Kalkınma Partisi'ni (AK Parti) kurdu ve hızla seçmen tabanının bir bölümünü yanına çekti. 2001 ekonomik krizi, DSP-MHP-ANAP koalisyonunun çözülmesi ve 3 Kasım 2002'ye erken seçim kararı alınması, 1999'dan beri baraj altında biriken oyların yeniden dağılacağı bir zemin yarattı. Erbakan açısından seçim, kapatmalar ve Kayıp Trilyon davası (6 Mart 2002 mahkûmiyeti) gölgesinde, Saadet'in tek başına Millî Görüş temsilciliği iddiasını sandıkta ispatlama sınavıydı.
Olayın seyri
- 22 Haziran 2001Anayasa Mahkemesi Fazilet Partisi'ni kapattı; Millî Görüş hareketi Saadet Partisi çatısı altında yeniden örgütlenme kararı aldı.
- 20 Temmuz 2001Saadet Partisi kuruldu; kurucular Recai Kutan'ı genel başkan seçti, Erbakan siyasî yasaklı olduğu için parti dışında kaldı ancak hareketin manevî lideri olarak gösterildi.
- 14 Ağustos 2001Recep Tayyip Erdoğan liderliğinde AK Parti kuruldu; Millî Görüş'ten ayrılan yenilikçi kadro yeni partiyle seçime girme hazırlığına başladı.
- 31 Temmuz 2002TBMM erken seçim kararı aldı; seçim tarihi 3 Kasım 2002 olarak belirlendi.
- Eylül-Ekim 2002Seçim kampanyasında Erbakan, miting ve kapalı salon konuşmalarında seçimi 'iki partili' bir yarış olarak çerçeveledi; Saadet'i iktidarın tek Millî Görüş adresi olarak tarif etti, diğer partileri 'taklitçi' diye niteledi ve IMF borçlanmasına atıf yaptı.
- 3 Kasım 2002Genel seçim yapıldı. Saadet Partisi oyların %2,49'unu aldı ve %10 barajının çok altında kalarak milletvekili çıkaramadı; AK Parti %34,28 ve CHP %19,39 ile barajı geçen yalnızca iki parti oldu, diğer 16 parti baraj altında kaldı.
- 10 Kasım 2002YSK kesin sonuçları Resmî Gazete'de yayımlandı; Saadet'in 785 bin bandındaki oyu tescillendi, AK Parti 363, CHP 178 milletvekiliyle Meclis'e girdi, 9 partinin oyu %1'in altında kaldı.
- 18-28 Kasım 2002Seçim sonrası Abdullah Gül başbakanlığında 58. Hükümet kuruldu; Saadet Meclis dışında muhalefet olarak kaldı, Erbakan siyasî yasak nedeniyle Meclis'e giremedi ve partiyi dışarıdan yönlendirdi.
Erbakan'ın ağzından
Hayır bu seçimlere sadece iki parti giriyor. Birisi Saadet Partisi öbürü diğerleridir.
Dışarıdan bakarsanız, 3 Kasım seçimlerine 23 tane muhteli parti giriyor zannedersiniz. Hayır, bu seçimlere sadece iki parti giriyor. Birisi Saadet Partisi, öbürü diğerleridir.
Ben size ne diyorum ya, bu kapıya gelmekten başka çare yok. Buraya geleceksin, hiç çaresi yok. Neden? Çünkü Kurtuluş Kapısı'nın Saadet Partisi tutmuş. Sen de kurtulmak istiyorsun, başka kapı yok.
Sonuç
Saadet'in %2,49'da kalması Millî Görüş'ün Meclis dışında kalması anlamına geldi; 1991'den beri ilk kez hareket parlamentoda temsil edilmedi. AK Parti'nin tek başına iktidarı, Millî Görüş tabanının büyük bölümünün yeni partiye yöneldiğini gösterdi ve Türk siyasetinde 2002 sonrası dönemin partiler haritasını belirledi. Saadet muhalefeti Meclis dışından sürdürmek zorunda kaldı; Erbakan siyasî yasak ve Kayıp Trilyon hükmünün Yargıtay sürecindeki belirsizliği nedeniyle doğrudan aday olamadı. Seçim, %10 barajının yüksekliği ve 18 partili yarışta yalnızca iki partinin barajı aşması nedeniyle temsil tartışmalarını da alevlendirdi; barajın düşürülmesi talebi sonraki yıllarda düzenli gündem oldu.
İhtilaflı noktalar
Durum: yanlis
Oy oranı Meclis dışılığı tesciller ama hareketin sosyolojik tabanı kaybolmadı; yerel örgütler, vakıflar ve sonraki seçimlerdeki toparlanma (2004 yerel, 2007 genel) tabanın sürdüğünü gösterdi. Seçim sonucu bir konjonktür ve bölünme etkisi olarak okunur.
Durum: belirsiz
AK Parti kadrosunun önemli bölümü Millî Görüş kökenliydi ancak parti programı, AB, IMF ve ekonomi politikalarında Millî Görüş'ün 'Adil Düzen' çizgisinden ayrıldığını ilan etti. Erbakan video konuşmalarında AK Parti dahil diğer partileri 'taklitçi' diye niteleyerek ayrışmayı vurguladı. Devamlılık mı kopuş mu olduğu siyaset biliminde tartışmalı.
Durum: yanlis
YSK kesin listesine göre 2002 seçimine 18 parti katıldı. Erbakan'ın konuşmalarında geçen '23 parti' ifadesi deşifrede 'muhteli parti' diye geçen ve hitabet sırasında yuvarlanan bir sayıdır; resmî rakam 18'dir. Video deşifresi rakam için kaynak sayılmaz.
Kaynaklar
- YSK Kararı 2002/113 — 3 Kasım 2002 Milletvekili Genel Seçimi Kesin Sonuçları (Resmî Gazete 10 Kasım 2002, sayı 24932) (birincil)
- 2839 sayılı Milletvekili Seçimi Kanunu (baraj m.33) (birincil)
- TBMM Kararı No:766 — Erken Seçim Kararı (Resmî Gazete 1 Ağustos 2002) (birincil)
- AYM Kararı E.1999/2, K.2001/2 — Fazilet Partisi'nin kapatılması (birincil)
- Anadolu Ajansı — 3 Kasım 2002 seçim gecesi ve 10 Kasım kesin sonuç haberleri (arşiv) (ikincil)
- BBC Türkçe — 'Türkiye'de seçim: AKP tek başına iktidar' (4 Kasım 2002) (ikincil)
- Hürriyet — 'Sandık sürprizi: İki partili Meclis' (4 Kasım 2002 manşet) (ikincil)