Genel Başkanlıktan ve Üyelikten Ayrılış

30 Ocak 2004

Yargıtay'ın Kayıp Trilyon davasındaki 2 yıl 4 ay hapis cezasını 3 Aralık 2003'te onamasının ardından Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı, kesinleşmiş mahkûmiyeti gerekçe göstererek Saadet Partisi'nden Necmettin Erbakan'ın parti üyeliğinden çıkarılmasını istedi. Erbakan 30 Ocak 2004'te hem Saadet Partisi genel başkanlığından hem de parti üyeliğinden ayrıldığını açıkladı. Genel başkanlık görevini vekâleten ve ardından yeniden seçilerek Recai Kutan üstlendi.

Arka plan

16 Ocak 1998'de Refah Partisi'nin kapatılmasıyla 5 yıl siyaset yasağı alan Necmettin Erbakan, yasağın Şubat 2003'te sona ermesiyle siyasete döndü ve 11 Mayıs 2003'te Saadet Partisi (SP) 1. Olağanüstü Kongresi'nde genel başkan seçildi. Aynı dönemde Kayıp Trilyon davası sürüyordu: Ankara 9. Ağır Ceza Mahkemesi'nin 6 Mart 2002'de verdiği 2 yıl 4 ay hapis cezası, Erbakan'ın temyizi üzerine Yargıtay'da beklemedeydi. Siyasi Partiler Kanunu m.11, mahkûmiyeti kesinleşenlerin parti üyesi olamayacağını ve dolayısıyla parti organlarında görev alamayacağını öngörüyordu. Yargıtay'ın cezayı onaması, hukuken üyelik engelini doğuracak ve SP'yi Başsavcılık denetimiyle karşı karşıya bırakacaktı.

Olayın seyri

11 Mayıs 20035 yıllık siyaset yasağı Şubat 2003'te sona eren Necmettin Erbakan, Saadet Partisi'nin Ankara'da toplanan 1. Olağanüstü Büyük Kongresi'nde genel başkan seçildi; Recai Kutan görevi devretti. Erbakan böylece 1998'den sonra ilk kez bir siyasî partinin resmen genel başkanı oldu.
3 Aralık 2003Yargıtay 9. Ceza Dairesi, Ankara 9. Ağır Ceza Mahkemesi'nin Kayıp Trilyon davasında Erbakan hakkında verdiği 2 yıl 4 ay hapis cezasını onadı; mahkûmiyet kesinleşti. Kararın onanmasıyla Erbakan'ın Türk Ceza Kanunu ve Siyasi Partiler Kanunu'ndaki üyelik engelleri kapsamına girdiği tartışması başladı.
29 Aralık 2003Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı, 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'nun 11. maddesindeki 'mahkûm olanların parti üyesi olamayacağı' hükmüne dayanarak Saadet Partisi Genel Başkanlığı'na yazı gönderdi ve kesinleşmiş hapis cezası bulunan Erbakan'ın parti üyeliğinden çıkarılmasını, aksi halde parti hakkında yasal işlem başlatılacağını bildirdi.
Ocak 2004 (ilk haftaları)SP yönetimi Başsavcılık yazısını değerlendirdi. Parti hukukçuları, üyelikten çıkarılmama hâlinde partinin Anayasa Mahkemesi'nde kapatma riskiyle yeniden yüz yüze gelebileceğini, bu nedenle Erbakan'ın hem üyelikten hem de genel başkanlıktan ayrılmasının zorunlu olduğunu Erbakan'a iletti. Erbakan, Millî Görüş geleneğindeki 'parti kapatmaya vesile olmama' hassasiyetiyle ayrılışa razı oldu.
30 Ocak 2004Necmettin Erbakan, Saadet Partisi Genel Başkanlığı'ndan ve parti üyeliğinden ayrıldığını yazılı açıklamayla duyurdu. Açıklamada, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı'nın talebi üzerine, partiye zarar gelmemesi için bu kararı aldığı belirtildi. Aynı gün SP yetkili organları, tüzük gereği genel başkanlık görevini vekâleten Recai Kutan'ın üstleneceğini açıkladı.
30 Ocak 2004 - 8 Nisan 2006Recai Kutan 30 Ocak 2004'ten itibaren SP Genel Başkanı'na vekâlet etti; parti bu dönemde Erbakan'ı 'Genel Başkan' unvanıyla değil, Millî Görüş lideri ve Yüksek İstişare Kurulu üyesi olarak andı. SP'nin bir sonraki olağan büyük kongresi 8 Nisan 2006'da yapıldı ve Kutan genel başkanlığa seçildi; Erbakan ise 17 Ekim 2010'a kadar resmî üyelik ve genel başkanlık üstlenmedi.

Erbakan'ın ağzından

yeryüzüne Hakk' ın hakim olması için çalışıyoruz. Yoksa kimseye ne düşmanlığımız, ne husumetimiz, ne de kan davamız vardır. Biz bilakis onların saadeti için de çalışıyoruz.

— Davam

Yargılamalar, Hapisler ve Yasaklann Hedefinden Vazgeçiremediği Bir Mücadele

— Davam

Milli Görüş, Türkiye'nin en eski, köklü ve ciddi araştırma kuruluşlarını kurmuştur.

— Davam

Anayasa birçok temel esasları ihtiva eden bir hukuki belgedir. Anayasal beraat demek, dava açılmadan önceki durumda mevcut bütün hakların elde edilmesi, hatta daha fazlasının elde edilmesi demektir.

— Türkiye'nin Temel Meseleleri

Bu hak davanin basarisini ne bir gun one alabilirsiniz, ne de bir gun geciktirebilirsiniz. Butun mesele bu serefli davada nasil bir imtihan vereceginizdir

bedel ödemek pahasına davasından ve inancından asla ama asla taviz vermeyen bir lider olarak tarihe geçmiştir

Sonuç

30 Ocak 2004 ayrılışıyla Erbakan, 1969'dan beri ilk kez hem bir partinin üyesi hem de genel başkanı olmamayı kabul etti; fiilî liderliği ise Millî Görüş tabanında sürdü. SP, Kutan'ın vekâletinde kapatma riskinden uzak dururken 28 Mart 2004 yerel seçimlerine ve 2007 genel seçimlerine Erbakan'sız bir genel başkanlıkla girdi; bu durum partinin oy ve teşkilat motivasyonuna yansıdı. Karar, Kayıp Trilyon davasının siyasî sonucunu tescilledi: mahkûmiyet yalnızca hapis değil, parti üyeliği ve seçilme ehliyeti kaybı doğurmuştu. Erbakan'ın infazı sağlık ve yaş gerekçeleriyle ev hapsi ve ertelemelerle tartışılırken, kendisi 2006-2008'de affa kadar geri planda kaldı ve 17 Ekim 2010'da yeniden SP genel başkanı seçildi.

İhtilaflı noktalar

İddia: Erbakan 30 Ocak 2004'te kendi isteğiyle, baskı olmadan ayrıldı
Durum: yanlis
Ayrılışın doğrudan nedeni Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı'nın 29 Aralık 2003 tarihli yazısıdır; SP'nin kapatılma riski nedeniyle Erbakan'ın üyelikten çıkarılması hukuken zorunlu hâle gelmişti. Dönem basını ve Turkish Studies özeti bu zorunluluğu teyit eder; 'gönüllü çekilme' anlatısı hukuki mecburiyeti perdeliyor.

İddia: Ayrılış partiyi fiilen Erbakan'dan kopardı; Kutan bağımsız bir çizgi izledi
Durum: belirsiz
Resmî olarak genel başkanlık Kutan'a geçti ancak Erbakan Yüksek İstişare Kurulu ve teşkilat nezdinde Millî Görüş lideri olarak anılmaya devam etti. Kutan'ın vekâlet dönemindeki açıklamaları Erbakan çizgisine sadakat vurgusu taşıyor; fiilî kopuşu ölçen birincil belge yok.

İddia: Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı'nın talebi yalnızca Erbakan'ı değil, aynı davadan mahkûm olan diğer SP üyelerini de kapsıyordu
Durum: belirsiz
SPK m.11 genel hüküm olarak tüm mahkûmları kapsar ve Başsavcılık denetimi partinin tüm üye kayıtlarına yöneliktir; fakat 29 Aralık 2003 yazısının tam metnine açık arşivde erişilemediği için talebin kaç kişiyi kapsadığı doğrulanamadı. Dönem basını yalnızca Erbakan ismini öne çıkarıyor.

Kaynaklar

AYM Kararı E.1997/1, K.1998/1 — Refah Partisi'nin kapatılması ve 5 yıl siyaset yasağı (Resmî Gazete 22 Şubat 1998) (birincil)
Ankara 9. Ağır Ceza Mahkemesi kararı 6 Mart 2002 ve Yargıtay 9. Ceza Dairesi onaması 3 Aralık 2003 — Kayıp Trilyon davası 2 yıl 4 ay hapis (basında özetlendiği şekliyle) (birincil)
2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu m.11 (parti üyeliği engelleri) ve m.101 vd. (Başsavcılık denetimi ve yaptırımlar) (birincil)
Saadet Partisi 1. Olağanüstü Büyük Kongresi tutanağı 11 Mayıs 2003 ve SP Genel Merkez açıklaması 30 Ocak 2004 (Anadolu Ajansı) (birincil)
Erbakan, Necmettin — Davam (Ankara) s.232-233, s.272 ve s.233 (birincil)
Erbakan, Necmettin — Türkiye'nin Temel Meseleleri s.46 (birincil)
Video deşifresi AEFSzHIvGqg — 'Bu hak davanin basarisini…' (Prof. Dr. Necmettin Erbakan, Mustafa Kurdaş ve İbrahim Titiz sunumu 26/02/2018) (birincil)
Video deşifresi I2b030uwmQQ — 'bedel ödemek pahasına…' (Erbakan ve Siyaset Amacı, Konuşmaya Değer) (birincil)
Üstabulut, Batuhan — Millî Görüş Partilerinde Parti Disiplini Uygulamaları, Turkish Studies 12/8 (2017) s.349 — Başsavcılığın 29 Aralık 2003 talebi özeti (ikincil)
BBC Türkçe, Hürriyet, Milliyet, Radikal — Kayıp Trilyon onaması (4 Aralık 2003) ve Erbakan'ın SP'den ayrılışı haberleri (30-31 Ocak 2004) (ikincil)
Wikipedia — Felicity Party leadership chronology (Erbakan 11 May 2003 – 30 January 2004; Kutan acting from 30 January 2004) ve Küre Ansiklopedisi — Mehmet Recai Kutan maddesi (ikincil)